آيت الله حاج آقا رضا همداني

ولادت وتحصيل علم

حاج آقا رضا همداني درسال 1250 هجری قمری در شهر عالم پرور همدان (هگمتانه) پا به عرصه گيتي نهاد، و در خانواده اي متدين و اهل علم نشو و نما يافت. دوران كودكي را تحت توجه پدري دانشمند و باتقوا گذراند و زمينه ي لازم را براي تحصيل علوم و معارف ديني به دست آورد. بعد از تحصيل در مدرسه ي علميه ي همدان عازم نجف اشرف شد و به محفل درس شيخ مرتضي انصاري راه يافت و بدين سان مسير دشوار اجتهاد را پيمود. سپس به حلقه ي درس ميرزاي شيرازي پيوست و جد و جهد رو ش مندش سبب شد تا او را يكي از شاگردان ممتاز آن مرجع بزرگ بدانند.

با هجرت ميرزا به سامرا بسياري از علما از جمله اين روحاني خستگي ناپذير به آن ديار كوچ کردند و در درس فقه و اصول ايشان حضور يافتند.

اقامت در نجف

حاج آقا رضا همداني از عالمان بزرگي است كه در مسير تحصيل علم و تهذيب نفس مشقت هاي فراواني را به جان خريده است. تبحر او در فقه و اصول آن چنان بود كه بعد از رحلت ميرزاي شيرازي، خواص نجف او را به عنوان مرجع شيعه مطرح كردند، هم چنين در اخلاق و رفتار، اسوه ي خوبي براي حوزويان محسوب مي شد.

اوايل قرن چهاردهم يعني زماني كه از فرهيختگان آن ديار به طور كافي و وافي بهره مند شد در نجف اشرف رحل اقامت افكند و با تدريس و تبليغ معارف الهي به تربيت نفوس مستعد پرداخت.

مورد توجه ميرزاي بزرگ

كتاب شناس كم نظير، علامه شيخ آقا بزرگ تهراني مي گويد: او (حاج آقا رضا همداني) از فقيهان بزرگ و از فاضل ترين شخصيت هاي جهان شيعه است، او از شخصيت هاي موفقي است كه در ميان هم دوره هاي خويش، درخشيد و مورد توجه ميرزاي بزرگ قرار گرفت.

به گواهي بسياري از علما او يكي از مجتهدان پارساي عصر خويش بود كه بعد از استاد بزرگوارش، مردم در تقليد به او مراجعه كردند. اين عالم جليل القدر مصداق حقيقي (كونوا دعاة للناس بغير السنتكم) بود.

زعامت و مرجعيت

وقتي كه خواص بعد از رحلت ميرزاي شيرازي او را فقيه اعلم معرفي كردند و مسئوليت زعامت و مرجعيت شيعه را بر دوش او نهادند، اين فقيه وارسته بر خلاف ميل باطني با نوشتن حاشيه بر نجات العباد نظرات فقهي اش را بيان داشت، لكن ديري نپاييد كه از مسئوليت مرجعيت فاصله گرفت و فقط به تدريس مي پرداخت.

اين اسوه ي تقوا و فضيلت، با اينكه موقعيت اجتماعي خوبي داشت هرگز از زي طلبگي و ساده خود دست نكشيد و بدين سان در قلب عموم مردم نفوذ كرد.

مورد تكريم اعاظم

سيد محسن امين عاملي مي گويد: آقا رضا همداني مهمترين استاد من در فقه و اصول بود. من در اين باره بيشترين بهره ها را از او بردم و از اخلاق و حركات و رفتار عملي اين مرد الهي درس ها آموختم او عالمي بود فقيه و اصولي، دانشوري بود محقق و ژرف نگر كه به مسائل عميق علمي احاطه ي كامل داشت. او زبده ترين تربيت يافته آية الله سيد محمد حسن شيرازي بود و شب وروز خود را به مطالعه و تاليف و تدريس مي گذرانيد. او از سلسله دانشمنداني بود كه در اثر ارتباط با خداوند، آرامش خاطر يافته بود.

حاج آقا رضا همداني از دانشمندان دين باوري بود كه هيچ فردي ياراي غيبت كردن در حضور او را نداشت. بعد از آن كه به زعامت و مرجعيت رسيد هيچ گونه تغييري در زندگي معمولي اش نداد، لوازم زندگي اش را خودش از بازار مي خريد...، روز تعطيلي او را ديدم كه شخصا مشغول خريد هيزم بود... رفتار او به گونه اي بود كه اگر كسي او را نمي شناخت، خيال مي كرد يكي از طلبه هاي فقير حوزه است.

به شدت از شهرت گريزان و در مصائب، فروتن و بردبار بود، براي بزرگان احترام خاصي قائل بود و در حقوق مردم دقت ويژه اي داشت، لذا مورد تكريم اعاظم والا مقام حوزه بود.

آية الله آقا سيد علي عرب يكي از همراهان هميشگي آخوند ملا حسينقلي همداني مي گويد: روزي در خدمت مرحوم آية الله آخوند ملا حسينقلي همداني وارد مسجد سهله شديم، ايشان وقتي متوجه شد در گوشه اي از مسجد، حاج آقا رضا همداني مشغول نماز هستند، متواضعانه به همراهان فرمود: برويم به ايشان اقتدا كنيم و نماز را با حاج آقا رضا بخوانيم.

اساتيد

اساتيد ایشان عالمان بزرگي همچون شيخ مرتضي انصاري، ميرزا محمد حسن شيرازي، ميرزا محمد تقي شيرازي، ميرزا حسن (فرزند ميرزا خليل) طهراني نجفي، ميرزا محمد هاشم خوانساري و ...

شاگردان

شاگردان این استاد گرانقدر دانشمندان وارسته اي همچون سيد محسن امين عاملي، شيخ محمد جواد بلاغي، شيخ علي قمي، شيخ آقا بزرگ تهراني، سيد محمود مرعشي نجفي و...

اين عالم جليل القدر با عظمت و جامعيت علمي و معنوي اش، نردبان ترقي بسياري از دانشوران شيعه نظير آقا شيخ محمد حسين غروي اصفهاني و آقا ميرزا جواد ملكي تبريزي بود و توانست ميراث گران سنگ معارف اهل بيت عليهم السلام را به نسل آينده منتقل كند.

آثار قلمی

از آثار نامبرده می توان به ذخيرة الاحكام، الهداية، حاشيه بر نجات العباد، حاشيه بر رياض المسائل، حاشيه بر مكاسب شيخ انصاري، الفوائد الرضويه علي المزايد المرتضويه و مصباح الفقيه يكي از آثار عمده ي فقهي ايشان است كه مورد توجه خواص مي باشد، و... اشاره کرد.

سرانجام در سامرا

نوشته اند اواخر عمر شريفش، در سامرا بود كه سرانجام، پس از ده ها سال زحمت و فعاليت در عرصه ي دين يكشنبه 28 صفر 1322 مصادف با رحلت ختمي مرتبت پيامبر اسلام صلی الله علیه و آله و شهادت سبط اكبر آن حضرت، امام حسن مجتبي عليه السلام، در سن 72 سالگی جهان فاني را وداع گفت و به موالي مكرمش پيوست.

پيكر پاك اين فقيه وارسته در جوار بارگاه ملكوتي امام هادي و امام حسن عسكري عليهما السلام و مقابل قبر حضرت حكيمه خاتون (دختر گرامي امام جواد عليه السلام)در شهر سامرا به خاك سپرده شد.

روح پر فتوحش با آل الله صلوات الله عليهم محشور باد.

هفته نامه ي افق حوزه