|
خطبه هشتادوسه
من خطبة له ع فِي ذِكر عمرو بْن العاص
عَجَبا لاِبْنِ النَّابِغَةِ!
يَزْعُمُ لِأهْلِ الشَّامِ أنَّ فِيَّ دُعَابَةً وَ أنِّي امْرُوٌ
تِلْعَابَةٌ أعَافِسُ وَ أمَارِسُ! لَقَدْ قَالَ بَاطِلاً وَ
نَطَقَ آثِما،
أمَا وَ شَرُّ الْقَوْلِ الْكَذِبُ إِنَّهُ لَيَقُولُ فَيَكْذِبُ
وَ يَعِدُ
فَيُخْلِفُ وَ يُسْألُ فَيَبْخَلُ وَ يَسْألُ فَيُلْحِفُ وَ
يَخُونُ الْعَهْدَ
وَ يَقْطَعُ الْإِلَّ فَإِذَا كَانَ عِنْدَ الْحَرْبِ فَأيُّ
زَاجِرٍ وَ آمِرٍ
هُوَ مَا لَمْ تَأْخُذِ السُّيُوفُ مَآخِذَهَا.
فَإِذَا كَانَ ذَلِكَ كَانَ
أكْبَرُ مَكِيدَتِهِ أنْ يَمْنَحَ الْقَوْمَ سَبَّتَهُ أمَا وَ
اللَّهِ
إِنِّي لَيَمْنَعُنِي مِنَ اللَّعِبِ ذِكْرُ الْمَوْتِ وَ إِنَّهُ
لَيَمْنَعُهُ
مِنْ قَوْلِ الْحَقِّ نِسْيَانُ الْآخِرَةِ إِنَّهُ لَمْ يُبَايِعْ
مُعَاوِيَةَ
حَتَّى شَرَطَ أنْ يُؤْتِيَهُ أتِيَّةً وَ يَرْضَخَ لَهُ عَلَى
تَرْكِ الدِّينِ
رَضِيخَةً.
ترجمه:
سخنى
از آن حضرت (ع ) درباره عمرو بن عاص
در شگفتم از پسر نابغه
به شاميان مى گويد كه من بسيار مزاح مى كنم و
مردى شوخ طبعم و اهل لعب و بازيچه ام . اين سخنى است باطل و گناه
آلود كه عمرو بر
زبان آورده . بدانيد، كه بدترين گفتار دروغ است و او مى گويد و
دروغ مى گويد. وعده
مى دهد و خلاف مى كند، اگر چيزى از او خواهند، خسّت مى ورزد و اگر
خود چيزى خواهد،
به اصرار و سوگند، مى ستاند و اگر پيمانى بندد در آن خيانت كند و
حق خويشاوندى به
جاى نياورد. چون جنگ فرا رسد، به زبان ، بسى امر و نهى كند تا خود
را دلير جلوه
دهد، و اين تا زمانى است كه شمشيرها از نيام برنيامده و چون
شمشيرها از نيام برآمد،
بزرگترين نيرنگ او اين است كه عورت خود بگشايد.
به خدا سوگند، ياد مرگ مرا از هر
بازيچه و مزاحى باز مى دارد و از ياد بردن آخرت ، عمرو را نگذارد
كه سخن حق بر زبان
آورد. عمرو با معاويه بيعت نكرد، مگر آنگاه كه معاويه شرط كرد كه
در آتيه او را
پاداشى دهد. آرى ، معاويه او را رشوتى اندك داد و عمرو در برابر آن
از دين خويش دست
كشيد.
*********************************
خطبه هشتادوچهار
وَ أشْهَدُ أنْ لا إِلَهَ إِلا
اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ الْأوَّلُ لاَ شَيْءَ قَبْلَهُ
وَ الْآخِرُ
لاَ غَايَةَ لَهُ لاَ تَقَعُ الْأوْهَامُ لَهُ عَلَى صِفَةٍ
وَلاَتُعْقَدُ
الْقُلُوبُ مِنْهُ عَلَى كَيْفِيَّةٍ وَلاَتَنَالُهُ التَّجْزِئَةُ
وَ
التَّبْعِيضُ وَلاَ تُحِيطُ بِهِ الْأبْصَارُ وَالْقُلُوبُ.
مِنْهَا:
فَاتَّعِظُوا عِبَادَ اللَّهِ بِالْعِبَرِ
النَّوَافِعِ وَاعْتَبِرُوا بِالْآيِ السَّوَاطِعِ وَازْدَجِرُوا
بِالنُّذُرِ
الْبَوَالِغِ وَانْتَفِعُوا بِالذِّكْرِ وَ الْمَوَاعِظِ فَكَأنْ
قَدْ
عَلِقَتْكُمْ مَخَالِبُ الْمَنِيَّةِ وَانْقَطَعَتْ مِنْكُمْ
عَلاَئِقُ
الْأمْنِيَّةِ وَ دَهِمَتْكُمْ مُفْظِعَاتُ الْأمُورِ
وَالسِّيَاقَةُ إِلَى
الْوِرْدُ الْمَوْرُودُ وَ كُلُّ نَفْسٍ مَعَها سائِقٌ وَ شَهِيدٌ
سَائِقٌ
يَسُوقُهَا إِلَى مَحْشَرِهَا وَ شَاهِدٌ يَشْهَدُ عَلَيْهَا
بِعَمَلِهَا.
مِنْهَا فِي صِفَةِ الْجَنَّةِ:
دَرَجَاتٌ مُتَفَاضِلاَتٌ
وَ مَنَازِلُ مُتَفَاوِتَاتٌ لاَ يَنْقَطِعُ نَعِيمُهَا وَ لاَ
يَظْعَنُ مُقِيمُهَا
وَ لاَ يَهْرَمُ خَالِدُهَا وَ لاَ يَبْأسُ سَاكِنُهَا.
ترجمه
:
شهادت مى دهم كه هيچ خدايى جز الله
نيست و يكتاست و شريكى ندارد. اول است و هيچ چيز پيش از او نبوده
است و آخر است بى
آنكه او را پايانى باشد. اوهام ، هيچيك از صفات او را درنيابند و
دلها توصيف چگونگى
او نتوانند. نه تجزيه پذير است و نه تبعيض را در او راه است .
ديدگان و دلها بر او
احاطه نيابند.
و هم از اين خطبه
:
اى بندگان خدا،
از عبرتهاى سودمند پند گيريد و از نشانه هاى روشن و آشكار عبرت
پذيريد. از آنچه شما
را، با آن هشدارهاى بليغ منع كرده اند، خود را نگه داريد.
و از تذكّرها و موعظه
ها بهره مند شويد. گويى ، چنگالهاى مرگ در شما آويخته است و رشته
هاى آرزوهايتان
گسيخته است ، سختيهايتان در ميان گرفته و به آبشخورى ، كه پايان
كار شماست ، روانه
داشته است . و هركس را با او كسى است كه مى راندش و گواه اوست ، مى
راندش به سوى
محشر و شهادت مى دهد به اعمال او.
و هم از اين خطبه (در وصف
بهشت
):
درجاتى است يكى برتر از ديگرى و منازلى است متفاوت و متمايز،
نعمتش بريده نشود و ساكنش را ميل سفر به ديگر جاى نباشد. جاويدانان
بهشتى پير نمى
شوند و ساكنانش ، گرفتار فقر و بدبختى نگردند.
*********************************
خطبه هشتادوپنج
قَدْ عَلِمَ السَّرَائِرَ وَ
خَبَرَالضَّمَائِرَ لَهُ الْإِحَاطَةُ بِكُلِّ شَيْءٍ وَ
الْغَلَبَةُ لِكُلِّ
شَيْءٍ وَالْقُوَّةُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ عظة الناس فَلْيَعْمَلِ
الْعَامِلُ
مِنْكُمْ فِي أيَّامِ مَهَلِهِ قَبْلَ إِرْهَاقِ أجَلِهِ وَ فِي
فَرَاغِهِ
قَبْلَ أوَانِ شُغُلِهِ وَ فِي مُتَنَفَّسِهِ قَبْلَ أنْ يُؤْخَذَ
بِكَظَمِهِ
وَ لْيُمَهِّدْ لِنَفْسِهِ وَ قَدَمِهِ وَ لْيَتَزَوَّدْ مِنْ
دَارِ ظَعْنِهِ
لِدَارِ إِقَامَتِهِ.
فَاللَّهَ اللَّهَ أيُّهَا النَّاسُ فِيمَا
اسْتَحْفَظَكُمْ مِنْ كِتَابِهِ وَ اسْتَوْدَعَكُمْ مِنْ حُقُوقِهِ
فَإِنَّ اللَّهَ
سُبْحَانَهُ لَمْ يَخْلُقْكُمْ عَبَثا وَ لَمْ يَتْرُكْكُمْ سُدًى
وَ لَمْ
يَدَعْكُمْ فِي جَهَالَةٍ وَ لاَ عَمىً قَدْ سَمَّى آثَارَكُمْ وَ
عَلِمَ
أعْمَالَكُمْ وَ كَتَبَ آجَالَكُمْ وَ أنْزَلَ عَلَيْكُمُ
الْكِتَابَ تِبْي انا
لِكُلِّ شَيْءٍ.
وَ عَمَّرَ فِيكُمْ نَبِيَّهُ أزْمَانا حَتَّى أكْمَلَ لَهُ
وَ لَكُمْ فِيمَا أنْزَلَ مِنْ كِتَابِهِ دِينَهُ الَّذِي رَضِيَ
لِنَفْسِهِ وَ
أنْهَى إِلَيْكُمْ عَلَى لِسَانِهِ مَحَابَّهُ مِنَ الْأعْمَالِ وَ
مَكَارِهَهُ
وَ نَوَاهِيَهُ وَ أوَامِرَهُ وَ ألْقَى إِلَيْكُمُ الْمَعْذِرَةَ
وَ اتَّخَذَ
عَلَيْكُمُ الْحُجَّةَ وَ قَدَّمَ إِلَيْكُمْ بِالْوَعِيدِ وَ
أنْذَرَكُمْ بَيْنَ
يَدَيْ عَذ ابٍ شَدِيدٍ فَاسْتَدْرِكُوا بَقِيَّةَ أيَّامِكُمْ، وَ
اصْبِرُوا
لَهَا أنْفُسَكُمْ فَإِنَّهَا قَلِيلٌ فِي كَثِيرِ الْأيَّامِ
الَّتِي تَكُونُ
مِنْكُمْ فِيهَا الْغَفْلَةُ وَ التَّشَاغُلُ عَنِ الْمَوْعِظَةِ
وَ لاَ
تُرَخِّصُوا لِأنْفُسِكُمْ فَتَذْهَبَ بِكُمُ الرُّخَصُ مَذَاهِبَ
الظَّلَمَةِ وَ
لاَ تُدَاهِنُوا فَيَهْجُمَ بِكُمُ الْإِدْهَانُ عَلَى
الْمَعْصِيَةِ.
عِبَادَ
اللَّهِ إِنَّ أنْصَحَ النَّاسِ لِنَفْسِهِ أطْوَعُهُمْ لِرَبِّهِ
وَ إِنَّ
أغَشَّهُمْ لِنَفْسِهِ أعْصَاهُمْ لِرَبِّهِ وَ الْمَغْبُونُ مَنْ
غَبَنَ
نَفْسَهُ وَ الْمَغْبُوطُ مَنْ سَلِمَ لَهُ دِينُهُ وَ السَّعِيدُ
مَنْ وُعِظَ
بِغَيْرِهِ وَ الشَّقِيُّ مَنِ انْخَدَعَ لِهَوَاهُ وَ غُرُورِهِ
وَ اعْلَمُوا
أنَّ يَسِيرَ الرِّيَأ شِرْكٌ وَ مُجَالَسَةَ أهْلِ الْهَوَى
مَنْسَاةٌ
لِلْإِيمَانِ وَ مَحْضَرَةٌ لِلشَّيْطَانِ جَانِبُوا الْكَذِبَ
فَإِنَّهُ مُجَانِبٌ
لِلْإِيمَانِ.
الصَّادِقُ عَلَى شَفَا مَنْجَاةٍ وَ كَرَامَةٍ وَ الْكَاذِبُ
عَلَى شَرَفِ مَهْوَاةٍ وَ مَهَانَةٍ وَ لاَ تَحَاسَدُوا فَإِنَّ
الْحَسَدَ
يَأْكُلُ الْإِيمَانَ كَمَا تَأْكُلُ النَّارُ الْحَطَبَ وَ لاَ
تَبَاغَضُوا
فَإِنَّهَا الْحَالِقَةُ وَ اعْلَمُوا أنَّ الْأمَلَ يُسْهِي
الْعَقْلَ وَ
يُنْسِي الذِّكْرَ فَأكْذِبُوا الْأمَلَ فَإِنَّهُ غَرُورٌ وَ
صَاحِبُهُ
مَغْرُورٌ.
ترجمه:
به اسرار آگاه است و از رازهاى
درون باخبر. بر هر چيز احاطه دارد و بر هر چيز غلبه دارد و بر هر
كار تواناست
.
بر هر يك از شماست ، كه براى خدا كارى كند، در روزهايى كه فرصتى
هست پيش از
ناگهان فرا رسيدن اجلش و در زمان آسودگى ، پيش از گرفتار شدنش و به
هنگامى كه نفس
تواند كشيد، پيش از بند آمدن نفسش . و بايد كه خويشتن مهيا دارد و
جاى پاى استوار
سازد و توشه اى برگيرد از آنجا، كه سراى كوچيدن اوست براى سرايى ،
كه جايگاه اقامت
اوست
.
پس اى مردم ، از خدا بترسيد و آنسان كه شما را به حفظ كتاب خود
فرمان
داده در حفظ آن بكوشيد و حقوقى را كه در ميان شما به وديعت نهاده
رعايت كنيد. زيرا
خداوند سبحان ، شما را به عبث نيافريده و بيهدف وانگذاشته و در
نادانى و نابينايى
رها نساخته است . آنچه را بايد به انجام رسانيد معلوم كرده و به
كردارتان آگاه است
و مدت عمر شما معين كرده است . براى شما كتابى نازل كرده است كه
بيان دارنده هر
چيزى است . پيامبر خود را چندان در ميان شما زيستن داد تا دين خود
را براى او و
براى شما بدان گونه كه در كتاب خود نازل كرده و خود مى پسنديد، به
كمال رسانيد و،
بر زبان او هر كارى را كه خوش مى داشت يا ناخوش و آنچه را كه بايد
كرد و نبايد كرد،
به شما ابلاغ نمود. جاى عذرى برايتان باقى نگذاشت و حجت خود بر شما
تمام كرد و وعيد
و تهديد خود بر شما عرضه داشت و شما را از عذاب سختى كه در پيش روى
شماست بترسانيد.
پس باقى مانده عمر را دريابيد و نفسهاى خود را در اين روزهاى
بازپسين به شكيبايى
واداريد. زيرا زمان ، زمان اندكى است ، در برابر روزهايى كه در
غفلت گذرانيده ايد و
از موعظه اعراض كرده ايد. به نفسهاى خود رخصت مدهيد، كه اين
رخصتها، شما را به
راههاى ستم پيشگان مى برند و با نفسهاى خود نرمش به خرج مدهيد، كه
اين نرمشها شما
را به معصيت مى كشانند. اى بندگان خدا، آن كسى كه نيكخواه ترين
مردم است نسبت به
خود فرمانبردارترى آنهاست از خداوند و آنكه به خود خيانت ورزد
بيشتر از ديگران
معصيت او كند و بيشتر از همه خود را فريب داده است
.
فريب خورده كسى است كه خود
را بفريبد. بر كسى بايد رشك برد كه دينش سالم مانده باشد و خوشبخت
كسى است كه از
ديگران پند گيرد و شور بخت و شقى آن كه فريب هوا و غرور خود خورد.
بدانيد كه
رياكارى هر چند اندك بود شرك است و همنشينى با اهل هوا و هوس ايمان
را به فراموشى
سپارد و چنان مجلسى ، مجلس شيطان است . از دروغ حذر كنيد كه دروغ
از ايمان دور است
.
راستگو بر آستانه نجات و كرامت است و دروغگو بر پرتگاه سرنگونى و
خوارى . حسد
مورزيد كه حسد ايمان را مى خورد آنسان كه آتش ، هيزم را.
با يكديگر دشمنى مكنيد
كه دشمنى هر خير و بركتى را تباه مى كند. و خدا را از ياد مى برد.
پس به آرزوها كه
موجب سبكى عقل و فراموشى ياد خداست ميدان مدهيد كه اين خود گونه اى
فريب است و كسى
كه چنان كند، فريب خورده است
.
*********************************
خطبه هشتادوشش
عِبَادَ اللَّهِ إِنَّ مِنْ
أحَبِّ عِبَادِ اللَّهِ إِلَيْهِ عَبْدا أعَانَهُ اللَّهُ عَلَى
نَفْسِهِ
فَاسْتَشْعَرَ الْحُزْنَ وَ تَجَلْبَبَ الْخَوْفَ فَزَهَر
مِصْبَاحُ الْهُدَى فِي
قَلْبِهِ وَ أعَدَّ الْقِرَى لِيَوْمِهِ النَّازِلِ بِهِ فَقَرَّبَ
عَلَى
نَفْسِهِ الْبَعِيدَ وَ هَوَّنَ الشَّدِيدَ نَظَرَ فَأبْصَرَ وَ
ذَكَرَ
فَاسْتَكْثَرَ وَ ارْتَوَى مِنْ عَذْبٍ فُرَاتٍ سُهِّلَتْ لَهُ
مَوَارِدُهُ
فَشَرِبَ نَهَلاً وَ سَلَكَ سَبِيلاً جَدَداً.
قَدْ خَلَعَ سَرَابِيلَ
الشَّهَوَاتِ وَ تَخَلَّى مِنَ الْهُمُومِ إِلا هَمّاً وَاحِداً
انْفَرَدَ بِهِ
فَخَرَجَ مِنْ صِفَةِ الْعَمَى وَ مُشَارَكَةِ أهْلِ الْهَوَى وَ
صَارَ مِنْ
مَفَاتِيحِ أبْوَابِ الْهُدَى وَ مَغَالِيقِ أبْوَابِ الرَّدَى
قَدْ أبْصَرَ
طَرِيقَهُ وَ سَلَكَ سَبِيلَهُ وَ عَرَفَ مَنَارَهُ وَ قَطَعَ
غِمَارَهُ وَ
اسْتَمْسَكَ مِنَ الْعُرَى بِأوْثَقِهَا وَ مِنَ الْحِبَالِ
بِأمْتَنِهَا
فَهُوَ مِنَ الْيَقِينِ عَلَى مِثْلِ ضَوْءِ الشَّمْسِ قَدْ نَصَبَ
نَفْسَهُ
لِلَّهِ سُبْحَانَهُ فِي أرْفَعِ الْأمُورِ مِنْ إِصْدَارِ كُلِّ
وَارِدٍ
عَلَيْهِ وَ تَصْيِيرِ كُلِّ فَرْعٍ إِلَى أصْلِهِ مِصْبَاحُ
ظُلُمَاتٍ كَشَّافُ
عَشَوَاتٍ مِفْتَاحُ مُبْهَمَاتٍ دَفَّاعُ مُعْضِلاَتٍ دَلِيلُ
فَلَوَاتٍ يَقُولُ
فَيُفْهِمُ وَ يَسْكُتُ فَيَسْلَمُ قَدْ أخْلَصَ لِلَّهِ
فَاسْتَخْلَصَهُ.
فَهُوَ مِنْ مَعَادِنِ دِينِهِ وَ أوْتَادِ أرْضِهِ قَدْ
ألْزَمَ نَفْسَهُ الْعَدْلَ فَكَانَ أوَّلَ عَدْلِهِ نَفْيُ
الْهَوَى عَنْ
نَفْسِهِ يَصِفُ الْحَقَّ وَ يَعْمَلُ بِهِ لاَ يَدَعُ لِلْخَيْرِ
غَايَةً إِلا
أمَّهَا وَ لاَ مَظِنَّةً إِلا قَصَدَهَا قَدْ أمْكَنَ الْكِتَابَ
مِنْ
زِمَامِهِ فَهُوَ قَائِدُهُ وَ إِمَامُهُ يَحُلُّ حَيْثُ حَلَّ
ثَقَلُهُ وَ
يَنْزِلُ حَيْثُ كَانَ مَنْزِلُهُ.
وَ آخَرُ قَدْ تَسَمَّى عَالِما وَ لَيْسَ
بِهِ فَاقْتَبَسَ جَهَائِلَ مِنْ جُهَّالٍ وَ أضَالِيلَ مِنْ
ضُلَّالٍ وَ نَصَبَ
لِلنَّاسِ أشْرَاكا مِنْ حَبَائِلِ غُرُورٍ وَ قَوْلِ زُورٍ قَدْ
حَمَلَ
الْكِتَابَ عَلَى آرَائِهِ وَ عَطَفَ الْحَقَّ عَلَى أهْوَائِهِ
يُؤْمِنُ
النَّاسَ مِنَ الْعَظَائِمِ وَ يُهَوِّنُ كَبِيرَ الْجَرَائِمِ
يَقُولُ أقِفُ
عِنْدَ الشُّبُهَاتِ وَ فِيهَا وَقَعَ وَ يَقُولُ أعْتَزِلُ
الْبِدَعَ وَ
بَيْنَهَا اضْطَجَعَ.
فَالصُّورَةُ صُورَةُ إِنْسَانٍ وَ الْقَلْبُ قَلْبُ
حَيَوَانٍ لاَ يَعْرِفُ بَابَ الْهُدَى فَيَتَّبِعَهُ وَ لاَ بَابَ
الْعَمَى
فَيَصُدَّ عَنْهُ وَ ذَلِكَ مَيِّتُ الْأحْيَأ عترة النبي فَأيْنَ
تَذْهَبُونَ وَ أنَّى تُؤْفَكُونَ وَ الْأعْلاَمُ قَائِمَةٌ وَ
الْآيَاتُ
وَاضِحَةٌ وَ الْمَنَارُ مَنْصُوبَةٌ فَأيْنَ يُتَاهُ بِكُمْ وَ
كَيْفَ
تَعْمَهُونَ وَ بَيْنَكُمْ عِتْرَةُ نَبِيِّكُمْ وَ هُمْ أزِمَّةُ
الْحَقِّ وَ
أعْلاَمُ الدِّينِ وَ ألْسِنَةُ الصِّدْقِ فَأنْزِلُوهُمْ
بِأحْسَنِ
مَنَازِلِ الْقُرْآنِ وَ رِدُوهُمْ وُرُودَ الْهِيمِ الْعِطَاشِ.
أيُّهَا
النَّاسُ خُذُوها عَنْ خَاتَمِ النَّبِيِّينَ صِلِّى اللّهُ
عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ
سَلَّمْ إ نَّهُ يَمُوتُ مَنْ مَاتَ مِنَّا وَ لَيْسَ بِمَيِّتٍ وَ
يَبْلَى مَنْ
بَلِىَ مِنَّا وَ لَيْسَ بِبَالٍ فَلا تَقُولُوا بِما لا
تَعْرِفُونَ فَإ نَّ
أكْثَرَ الْحَقِّ فِيمَا تُنْكِرُونَ وَ اعْذِرُوا مَنْ لاَ
حُجَّةَ لَكُمْ
عَلَيْهِ وَ أنَا هُوَ.
ألَمْ أعْمَلْ فِيكُمْ بِالثَّقَلِ الْأكْبَرِ
وَ أتْرُكْ فِيكُمُ الثَّقَلَ الْأصْغَرَ قَدْ رَكَزْتُ فِيكُمْ
رَايَةَ
الْإِيمَانِ وَ وَقَفْتُكُمْ عَلَى حُدُودِ الْحَلاَلِ وَ
الْحَرَامِ وَ
ألْبَسْتُكُمُ الْعَافِيَةَ مِنْ عَدْلِى وَ فَرَشْتُكُمُ
الْمَعْرُوفَ مِنْ
قَوْلِى وَ فِعْلِى وَ أرَيْتُكُمْ كَرائِمَ الْأخْلاَقِ مِنْ
نَفْسِى فَلاَ
تَسْتَعْمِلُوا الرَّأىَ فِيما لا يُدْرِكُ قَعْرَهُ الْبَصَرُ، وَ
لا
يَتَغَلْغَلُ إِلَيْهِ الْفِكَرُ.
وَ
مِنْها:
حَتَّى يَظُنَّ الظَّانُّ أنَّ الدُّنْيَا مَعْقُولَةٌ عَلَى
بَنِى أمَيَّةَ تَمْنَحُهُمْ دَرَّها وَ تُورِدُهُمْ صَفْوَها وَ
لا يُرْفَعُ
عَنْ هَذِهِ الْأمَّةِ سَوْطُها وَ لا سَيْفُها! وَ كَذَبَ
الظَّانُّ لِذَلِكَ
بَلْ هِىَ مَجَّةٌ مِنْ لَذِيذِ الْعَيْشِ يَتَطَعَّمُونَها
بُرْهَةً ثُمَّ
يَلْفِظُونَها جُمْلَةً.
ترجمه:
اى بندگان خدا، محبوب ترين بندگان
خدا در نزد او بنده اى است ، كه خدايش در مبارزه با نفس يارى دهد.
پس اندوه را جامه
، زيرين خود سازد و خوف را پوشش رويين . چراغ هدايت در دلش افروخته
است و براى روز
مرگ خود توشه اى مهيا كرده ، مرگى را كه ديگران دورش مى پندارند،
نزديكش انگاشته
.
تن به سختيها سپرده
.
نگريسته و نيكو نگريسته ، خدا را ياد كرده و فراوان ياد
كرده . از آبى گوارا كه راه آبشخورش سهل و آسان بوده ، سيراب گشته
و با همان جرعه
نخستين تشنگيش فرو نشسته است . راه هموار زير پاى كوفته را در پيش
گرفته است
.
جامه هاى شهوت و هوس از تن به در كرده و از هر غمى (و همّى ) دل را
بپرداخته جز غم
دين . از زمره اى كه به كوردلى موصوف بوده اند خود را به يك سو
كشيده و از مشاركت
اهل هوا و هوس دورى جسته است . كليد درهاى هدايت گرديد و قفل درهاى
هلاكت و ضلالت
.
راه خود را بشناخت و در آن قدم نهاد و نشانه هاى راه را بشناخت و
از گردابهاى مهالك
برست و به ساحل نجات رسيد. به استوارترين دستگيره ها و محكمترين
ريسمانها چنگ
زد.
به مرحله اى از يقين رسيد كه چهره يقين را، كه چون آفتاب تابان
بود، مشاهده
كرد. خود را وقف برترين كارها، يعنى فرمان خداوند، ساخت تا هر
وظيفه كه بر عهده
اوست ، به انجام رساند و هر فرعى را به اصلش بازگرداند.
چراغ تاريكيهاست و
روشن كننده راه ظلمت زدگان است و كليد هر كار فروبسته اى است و دفع
هر معضلى
.
راهنماى گمشدگان است در بيابانهاى پهناور نادانى . اگر سخن گويد،
مى فهماند و اگر
خاموشى گزيند از آن روست كه خواهد از شر بدان در امان ماند. از روى
اخلاص عبادت
كند، خدا نيز او را خاص خود گرداند.
او يكى از معادن دين و كوههاى زمين است
.
خود را ملزم ساخته ، كه به عدالت رفتار كند و نخستين قدمش در اين
راه ، دور ساختن
هواهاى نفسانى است از خود.
حق را مى شناسد و به كارش مى بندد و هيچ كار نيكى را
رها نمى كند تا آهنگ آن كند و هر چيز را، كه در آن فايدتى پندارد،
قصد آن نمايد.
عنان اختيار خود به كتاب خدا سپرده ، پس كتاب خدا به منزله رهبر
قافله اوست ، كه هر
جا بار افكند، او نيز بار افكند و هر جا منزل كند، او نيز منزل كند.
از ميان
بندگان ، ديگرى است كه خود را دانشمند نامد و از دانش در او نشانى
نيست . مشتى
افكار جاهلانه از جاهلان و گمراهيهايى از گمراهان فرا گرفته ، بر
سر راه مردم
دامهاى فريب گسترده و سخنان باطل گويد و كتاب خدا را به رأى خود
تفسير كند و حقيقت
را به مقتضاى هواى خويش به اين سو و آن سو متمايل سازد. مردم را از
خوف و خطر قيامت
ايمن گرداند و گناهان بزرگ را خوار مايه جلوه دهد. مى گويد چون امر
شبهه ناكى پيش
آيد، توقف كنم ، ولى ، خود در آن مى افتد. مى گويد از بدعتها كناره
مى جويم و، خود
همواره با بدعتها دمساز است
.
صورتش صورت انسان است و دلش دل حيوان . درگاه
هدايت را نمى شناسد، كه بدان روى نهد، آستان كورى و جهالت را نمى
داند، كه از آن رخ
برتابد.
مرده اى است در ميان زندگان . پس به كجا مى رويد و كى بازگردانده
شويد.
دليلها برپاست و نشانه ها آشكار است و علامتها را نصب كرده اند.
اين
گمراهى و حيرانى تا چند و حال آنكه ، خاندان پيامبرتان كه
زمامداران حق اند و اعلام
دين و زبان راستين ، در ميان شما هستند. آنان را حرمت داريد،
همانگونه ، كه قرآن را
حرمت بايد داشت و چون تشنه كامان كه به آب مى رسند از سرچشمه فيض
ايشان سيراب
شويد.
اى مردم ، اين سخن از پيامبرتان (صلى اللّه عليه و آله ) فراگيريد،
كه
فرمايد به ظاهر مرده است از ما آنكه مى ميرد، ولى در حقيقت نمرده
است و، بظاهر
پوسيده شود از ما آنكه پوسيده شود و بواقع پوسيده نشده است . چيزى
را كه نمى دانيد
مگوييد. زيرا بيشترين حق ، آن چيزهايى است كه انكارش مى كنيد. و
معذور داريد كسى را
يعنى مرا كه شما را بر او حجت و دليلى نيست . آيا من در ميان شما
به ثقل اكبر
(يعنى
قرآن عمل ننموده ام آيا
(قل
اصغر
(يعنى
عترت ) را در ميان شما
نگذاشتم رايت عدالت را در ميان شما برافراشتم و بر حدود حلال و
حرام آگاهتان كردم و
از عدالت خويش جامه عافيت بر تنتان پوشاندم و معروف را با گفتار و
كردارم ، در ميان
شما، گسترش دادم و اخلاق كريمه را با رفتار و منش خود به شما نشان
دادم . و در چيزى
كه بصيرت به ژرفاى آن نمى رسد و فكر و انديشه را بدان راه نيست ،
رأى خود ابراز
نداريد.
و هم از اين خطبه
:
پندارنده اى مى
پندارد، كه دنيا چون اشترى است زانو بسته ، كه رام بنى اميه است ،
سود خود را به
آنان مى دهد، يا چشمه اى است زلال كه صافش را به كام آنان مى ريزد.
و هرگز
تازيانه و شمشيرشان از سر اين امت برداشته نشود. اين پندارى دروغ
است
.
انگشتى
عسل است كه بر دهان آنها نهاده ، اندكى كامشان را شيرين سازد و سپس
همه اش را تف مى
كنند.
*********************************
خطبه هشتادوهفت
أمَّا بَعْدُ فَإ نَّ اللَّهَ
لَمْ يَقْصِمْ جَبَّارِى دَهْرٍ قَطُّ إ لّا بَعْدَ تَمْهِيلٍ وَ
رَخَأ، وَ لَمْ
يَجْبُرْ عَظْمَ أحَدٍ مِنَ الْأمَمِ إ لا بَعْدَ أزْلٍ وَ بَلأ وَ
فِى
دُونِ مَا اسْتَقْبَلْتُمْ مِنْ عَتْبٍ وَ مَا اسْتَدْبَرْتُمْ
مِنْ خَطْبٍ
مُعْتَبَرٌ وَ ما كُلُّ ذِى قَلْبٍ بِلَبِيبٍ وَ لا كُلُّ ذِى
سَمْعٍ بِسَمِيعٍ وَ
لا كُلُّ ذِى نَاظِرٍ بِبَصِيرٍ.
فَيَا عَجَبا وَ ما لِىَ لا أعْجَبُ مِنْ
خَطَإِ هَذِهِ الْفِرَقِ عَلَى اخْتِلاَفِ حُجَجِهَا فِى دِينِها
لا يَقْتَصُّونَ
أثَرَ نَبِىِّ وَ لا يَقْتَدُونَ بِعَمَلِ وَصِىِّ وَ لا
يُؤْمِنُونَ بِغَيْبٍ وَ
لا يَعِفُّونَ عَنْ عَيْبٍ يَعْمَلُونَ فِى الشُّبُهَاتِ وَ
يَسِيرُونَ فِى
الشَّهَوَاتِ الْمَعْرُوفُ فِيهِمْ ما عَرَفُوا، وَ الْمُنْكَرُ
عِنْدَهُمْ مَا
أنْكَرُوا مَفْزَعُهُمْ فِى الْمُعْضِلاَتِ إ لَى أنْفُسِهِمْ وَ
تَعْوِيلُهُمْ
فِى الْمُبَهَّماتِ عَلَى آرَائِهِمْ كَأنَّ كُلَّ امْرِئٍ
مِنْهُمْ إ مامُ
نَفْسِهِ قَدْ أخَذَ مِنْها فِيما يَرَى بِعُرًى ثِقاتٍ وَ أسْبابٍ
مُحْكَمَاتٍ.
ترجمه:
اما بعد. خداوند سبحان ، جباران
روزگار را در هم نشكست ، مگر آنگاه كه مهلتشان داد كه روزگارى در
آسايش و شادخوارى
بگذرانند. و استخوان شكسته هيچ ملتى را نبست مگر بعد از بلاها و
سختيهايى كه به
آنها رسيد. در آن دشواريها كه به آنها روى نهاده ايد و آن رنجها و
بلاها كه از آنها
پشت گردانيده ايد شما را پند و عبرت است . نه هر كه دلى در سينه
دارد خردمند است و
نه هر كه گوشى براى شنيدن دارد شنوا است و نه هر كه چشمى براى ديدن
دارد بيناست
.
در شگفتم ، و چرا در شگفت نباشم از خطاهاى اين فرقه هاى گوناگون كه
هر يك را هم در
دين خود حجّت و دليلى ديگر است
.
از هيچ پيامبرى پيروى نمى كنند و به هيچ وصى
پيامبرى اقتدا نمى نمايند و به غيب ايمان ندارند و از عيب نمى
پرهيزند. اعمالشان
شهبت آميز است و در طريق اميال و هواهاى نفسانى خود گام مى زنند.
هر چه را كه خود
پسندند نيكش دارند و هر چه را كه ناخوش دارند منكر شمارند.
در مشكلات به افكار و
انديشه هاى خود پناه مى برند و در مبهمات به آراى خود تكيه دارند.
هر يك از آنها
گويى كه خود پيشواى خود است و چنان پندارد كه خود محكم ترين
دستگيره ها و
استوارترين وسيله هاست
.
*********************************
خطبه هشتادوهشت
أرْسَلَهُ عَلَى حِينِ فَتْرَةٍ
مِنَ الرُّسُلِ وَ طُولِ هَجْعَةٍ مِنَ الْأمَمِ وَ اعْتِزَامٍ
مِنَ الْفِتَنِ وَ
انْتِشَارٍ مِنَ الْأمُورِ وَ تَلَظِّ مِنَ الْحُرُوبِ وَ
الدُّنْيَا كَاسِفَةُ
النُّورِ ظَاهِرَةُ الْغُرُورِ عَلَى حِينِ اصْفِرَارٍ مِنْ
وَرَقِهَا وَ إ يَاسٍ
مِنْ ثَمَرِهَا وَ اغْوِرَارٍ مِنْ مَائِها قَدْ دَرَسَتْ مَنَارُ
الْهُدَى وَ
ظَهَرَتْ أعْلاَمُ الرَّدَى فَهِىَ مُتَجَهِّمَةٌ لِأهْلِها
عَابِسَةٌ فِى
وَجْهِ طَالِبِها ثَمَرُها الْفِتْنَةُ وَ طَعَامُها الْجِيفَةُ وَ
شِعَارُها
الْخَوْفُ وَ دِثَارُهَا السَّيْفُ.
فَاعْتَبِرُوا عِبَادَ اللَّهِ وَ اذْكُرُوا
تِيكَ الَّتِي آبَاؤُكُمْ وَإِخْوَانُكُمْ بِهَا مُرْتَهَنُونَ
وَعَلَيْها
مُحَاسَبُونَ وَ لَعَمْرِى مَا تَقَادَمَتْ بِكُمْ وَلاَبِهِمُ
الْعُهُودُ وَلاَ
خَلَتْ فِيمَا بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَهُمُ الْأحْقَابُ وَ الْقُرُونُ
وَ ما
أنْتُمُ الْيَوْمَ مِنْ يَوْمَ كُنْتُمْ فِي أصْلاَبِهِمْ
بِبَعِيدٍ، وَ
اللَّهِ مَا أسْمَعَكُمُ الرَّسُولُ شَيْئا إلا وَها أنَا ذَا
مُسْمِعُكُمُوهُ وَ مَا أسْمَاعُكُمُ الْيَوْمَ بِدُونِ
أسْمَاعِكُمْ
بِالْأمْسِ وَ لاَ شُقَّتْ لَهُمُ الْأبْصَارُ وَلاَ جُعِلَتْ
لَهُمُ
الْأفْئِدَةُ فِي ذَلِكَ الزَّمَانِ إِلا وَ قَدْ أعْطِيتُمْ
مِثْلَهَا فِي
هَذَا الزَّمَانِ.
وَ وَ اللَّهِ مَا بُصِّرْتُمْ بَعْدَهُمْ شَيْئا جَهِلُوهُ
وَ لاَ أصْفِيْتُمْ بِهِ وَ حُرِمُوهُ وَ لَقَدْ نَزَلَتْ بِكُمُ
الْبَلِيَّةُ
جَائِلاً خِطَامُهَا رِخْوا بِطَانُهَا فَلاَ يَغُرَّنَّكُمْ مَا
أصْبَحَ فِيهِ
أهْلُ الْغُرُورِ فَإِنَّمَا هُوَ ظِلُّ مَمْدُودٌ إِلَى أجَلٍ
مَعْدُودٍ.
ترجمه:
او را هنگامى به رسالت فرستاد كه
در جهان رسولانى نبودند. زمانى دراز بود كه مردم به خواب رفته
بودند. فتنه ها
سربرداشته و كارها نابسامان بود. آتش جنگها شعله مى كشيد، روشنايى
از جهان رخت
بربسته و فريب و نادرستى آشكار گرديده بود. جهان به باغى مى مانست
كه برگ درختانش
به زردى گراييده بود و كس از آن اميد ثمره اى نداشت . آبش فروكش
كرده بود.
پرچمهاى هدايت كهنه و فرسوده گشته و رايات ضلالت پديدار شده بود.
دنيا در آن
روزگاران بر مردمش چهره دژم كرده بود و بر خواستاران خود ترشروى
گشته بود. ميوه اش
فتنه بود و طعامش مردار. در درون وحشت نهفته داشت و از برون
شمشير ستم آخته
.
اى بندگان خدا، عبرت بگيريد و به ياد آوريد كارهاى گناه آلود
پدرانتان و
برادرانتان را كه اكنون در گرو آنها هستند و به حساب آن گرفتارند.
به جان خودم
سوگند، كه هنوز ميان شما و ايشان روزگار كهن نشده و سالها و قرنها
نگذشته است و شما
از آن زمانها كه در اصلاب پدرانتان بوده ايد دور نگشته ايد، به خدا
سوگند آنچه را
كه پيامبر به گوشتان رسانيد من امروز به گوشتان مى رسانم و گوشهاى
شما ضعيف تر از
گوشهاى آنها نيست . همان ديده ها و دلها كه ديروز آنان را داده
بودند، امروز شما را
داده اند. به خدا سوگند بعد از آنها چيزى را به شما ننموده اند كه
آنها نمى دانستند
و شما را به موهبتى برنگزيدند كه آنان را از آن محروم داشته باشند.
بلاها بر
سرتان تاختن آورد همانند ستورى كه مهارش آزاد باشد و تنگش سست
.
زندگى فريب
خوردگان باعث فريبتان نشود، زيرا زندگى آنان چونان سايه اى است بر
زمين افتاده تا
زمانى معين
.
*********************************
خطبه هشتادونه
الْحَمْدُ لِلَّهِ الْمَعْرُوفِ
مِنْ غَيْرِ رُؤْيَةٍ وَ الْخَالِقِ مِنْ غَيْرِ رَوِيَّةٍ الَّذِي
لَمْ يَزَلْ
قَائِما دَائِما إِذْ لاَ سَمَأ ذَاتُ أبْرَاجٍ وَ لاَ حُجُبٌ
ذَاتُ اُرْتَاجٍ
وَ لاَ لَيْلٌ دَاجٍ وَ لاَ بَحْرٌ سَاجٍ وَ لاَ جَبَلٌ ذُو
فِجَاجٍ وَ لاَ فَجُّ
ذُو اعْوِجَاجٍ وَ لاَ أرْضٌ ذَاتُ مِهَادٍ وَ لاَ خَلْقٌ ذُو
اعْتِمَادٍ.
پذَلِكَ مُبْتَدِعُ الْخَلْقِ وَ وَارِثُهُ وَ إِلَهُ الْخَلْقِ وَ
رَازِقُهُ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ دَائِبَانِ فِي مَرْضَاتِهِ
يُبْلِيَانِ كُلَّ
جَدِيدٍ وَ يُقَرِّبَانِ كُلَّ بَعِيدٍ قَسَمَ أرْزاقَهُمْ وَ
أحْصَى آثارَهُمْ
وَ أعْمَالَهُمْ وَ عَدَدَ أنْفُسِهِمْ وَ خَائِنَةَ أعْيُنِهِمْ
وَ مَا
تُخْفِي صُدُورُهُمْ مِنَ الضَّمِيرِ وَ مُسْتَقَرَّهُمْ وَ
مُسْتَوْدَعَهُمْ مِنَ
الْأرْحَامِ وَ الظُّهُورِ إ لَى أنْ تَتَنَاهَى بِهِمُ
الْغَايَاتُ.
هُوَ
الَّذِي اشْتَدَّتْ نِقْمَتُهُ عَلَى أعْدَائِهِ فِي سَعَةِ
رَحْمَتِهِ وَ
اتَّسَعَتْ رَحْمَتُهُ لِأوْلِيَائِهِ فِي شِدَّةِ نِقْمَتِهِ
قَاهِرُ مَنْ
عَازَّهُ وَ مُدَمِّرُ مَنْ شَاقَّهُ وَ مُذِلُّ مَنْ نَاوَاهُ وَ
غَالِبُ مَنْ
عَادَاهُ مَنْ تَوَكَّلَ عَلَيْهِ كَفَاهُ وَ مَنْ سَألَهُ
أعْطَاهُ وَ مَنْ
أقْرَضَهُ قَضَاهُ وَ مَنْ شَكَرَهُ جَزَاهُ.
عِبَادَ اللّهِ زِنُوا
أنْفُسَكُمْ مِنْ قَبْلِ أنْ تُوزَنُوا وَ حَاسِبُوهَا مِنْ قَبْلِ
أنْ
تُحَاسَبُوا وَ تَنَفَّسُوا قَبْلَ ضِيقِ الْخِنَاقِ وَ انْقَادُوا
قَبْلَ عُنْفِ
السِّيَاقِ وَ اعْلَمُوا أنَّهُ مَنْ لَمْ يُعَنْ عَلَى نَفْسِهِ
حَتَّى يَكُونَ
لَهُ مِنْها وَاعِظٌ وَ زاجِرٌ لَمْ يَكُنْ لَهُ مِنْ غَيْرِهَا
لاَ زَاجِرٌ وَ لاَ
وَاعِظٌ.
ترجمه:
سپاس و ستايش خداوندى را كه مى
شناسندش بى آنكه ديده باشندش
.
خداوندى كه آفريننده است بى آنكه
انديشه و فكرى به كار
دارد. خداوندى كه پيوسته باقى و برقرار است و هميشه بوده است ،
آنگاه كه نه از آسمان و برجهايش اثرى بود و
نه از حجابهاى عظيم و ناگستردنى اش نشانى ، نه از
شب تاريك و نه از درياى آرام و نه از كوه ها با
دره هاى گشاده و نه از دره هاى دراز
پيچاپيچ و نه از زمين گسترده و نه از
موجودى صاحب اراده و توان بر روى آن .
او
آفريننده جهان است و وارث آن . چون جهان از ميان
برود باقى خواهد بود.
خداوند
آفريدگان و روزى دهنده آنان ، خداوند خورشيد و ماه
، كه به ميل و اراده او از پى هم روان اند.
هر تازه اى را كهنه سازند و هر دورى را نزديك گردانند. روزى بندگان
خود را ميانشان تقسيم نموده و آثار و
اعمالشان را حساب كرده و شمار نفسهايشان را مى
داند و از نگاههاى دزديده شان آگاه است و هر راز
را، كه در سينه نهفته اند، مى داند. از آن
هنگام ، كه در زهدان مادران و پشت پدران جاى داشته اند تا زمانى كه
زندگانيشان به پايان آيد، باخبر است
.
اوست خداوندى كه خشم و انتقامش بر
دشمنانش سخت است ، در
عين گستردگى رحمتش و، رحمتش در حق دوستانش گسترده است ، در عين خشم
و انتقامش . مقهور كننده است ، هر كه را كه
خيال چيرگى بر او را در سر پزد و سرنگون
كننده است ، هر كه را با او به منازعه برخيزد. خوار و زبون مى كند
آن را كه دم مخالفت زند و مغلوب مى سازد
كسى را كه با او دشمنى ورزد. هر كه را بر او توكل كند،
كفايت نمايد و هر كه را كه از او چيزى خواهد، عطا
كند و هر كه بدو وامى دهد، ادايش كند و هر
كه شكر و سپاس گويد، جزايش دهد.
اى بندگان خدا، خود را بسنجيد، پيش
از آنكه شما را بسنجند
و از خود حساب بكشيد، پيش از آنكه از شما حساب كشند و نفس بر
آوريد، پيش از آنكه گلويتان را بفشارند.
سر فرود آوريد، پيش از آنكه بزور به
سر فرودآوردن وادارندتان . هركس كه خود، خويشتن را
از زشتيها باز ندارد و اندرز ندهد براى او
باز دارنده و اندرزدهنده اى نخواهد بود.
| 
