|
خطبه بيست و دوم
و من خطبة له ع :
ألا وَ إنَّ الشَّيْطَانَ قَدْ
ذَمَّرَحِزْبَهُ، وَ اسْتَجْلَبَ جَلَبَهُ، لِيَعُودَ الْجَوْرُ
إلى
أوْطَانِهِ، وَ يَرْجِعَ الْبَاطِلُ إِلَى نِصَابِهِ، وَ اللَّهِ
مَا أنْكَرُوا
عَلَيَّ مُنْكَراً، وَ لاجَعَلُوا بَيْنِي وَ بَيْنَهُمْ نَصِفاً،
وَ إنَّهُمْ
لَيَطْلُبُونَ حَقَّا هُمْ تَرَكُوهُ، وَ دَماً هُمْ سَفَكُوهُ،
فَلَئِنْ كُنْتُ
شَرِيكَهُمْ فِيهِ فَإنَّ لَهُمْ لَنَصِيبَهُمْ مِنْهُ، وَ لَئِن
كَانُوا وَلُوهُ
دُونِي فَمَا التَّبِعَةُ إلاّ عِنْدَهُمْ، وَ إنَّ أعْظَمَ
حُجَّتِهِمْ لَعَلَي أنْفُسِهِمْ، يَرْتَضِعُونَ اُمّاً قَدْ
فَطَمَتْ، وَ يُحْيُونَ بِدْعَةً قَدْ
اُمِيتَتْ.
يا خَيْبَةَ الدَّاعِي ! مَنْ دَعا! وَ إلاَمَ اُجِيبَ! وَ إ نِّي
لَرَاضٍ بِحُجَّةِ اللَّهِ عَلَيْهِمْ وَ عِلْمِهِ فِيهِمْ، فَإنْ
أبَوْا أعْطَيْتُهُمْ حَدَّ السَّيْفِ وَ كَفَى بِهِ شَافِياً مِنَ
الْبَاطِلِ
وَ نَاصِراً لِلْحَقِّ، وَ مِنَ الْعَجَبِ بَعْثُهُمْ إلَيَّ أنْ
أبْرُزَ
لِلطِّعَانِ وَ أنْ أصْبِرَ لِلْجِلاَدِ! هَبِلَتْهُمُ الْهَبُولُ،
لَقَدْ
كُنْتُ وَ مَا اُهَدَّدُ بِالْحَرْبِ، وَ لا اُرْهَبُ بِالضَّرْبِ،
وَ إنِّي
لَعَلى يَقِينٍ مِنْ رَبِّي ، وَ غَيْرِ شُبْهَةٍ مِنْ دِينِي
.
ترجمه
:
خطبه اى از آن حضرت:
آگاه باشيد، كه شيطان حزب خود را
بر انگيخته و سپاه خويش بسيج كرده ، تا بار ديگر، ستم در جاى خود
مستقر گردد و باطل
به جايگاه خود بازگردد. به خدا سوگند، هر چه كوشيدند منكرى از من
نديدند ولى ميان
من و خود به انصاف داورى نكردند.از من حقى را مى طلبند كه خود آن
را واگذاشته اند و
خونى را مى خواهند كه خود ريخته اند.
اگر مى گويند كه من
در ريختن آن خون شريكشان بوده ام ، مگر نه اين است كه آنها را در
آن نصيبى بوده است
و اگر آنان خود بتنهايى آن خون ريخته اند، پس جز آنها كسى گناهكار
نخواهد بود و به
كيفر آن دچارند. هر دليل كه بياورند، به زيان خود آنهاست .از مادرى
شير مى خواهند
كه پستانش خشكيده است و مى خواهند بدعتى را زنده كنند كه ديگر مرده
است . چه نوميد
است اين دعوت كننده ! كيست آنكه فرا مى خواند؟ و به چه چيز بايد
پاسخ داد؟
به هر
چه خداوند ميان من و ايشان داورى كند، بدان خشنودم ، كه او به
كردارهاى ايشان آگاه
است . اگر سر بر تابند شمشير تيز حوالتشان كنم ، كه شمشير درمان
باطل است و ياريگر
حق . شگفت در اين است كه مرا به آوردگاه مى خوانند و مى خواهند كه
در نبرد پاى
بفشرم . مادرانشان در سوگشان بگريند. هيچگاه كسى نتوانسته مرا از
تهديد به جنگ
بترساند يا از ضرب شمشير به وحشت افكند. زيرا من در ايمان به خدا
به مرز يقين رسيده
ام و هرگز در دين خود شبهه نياورم
.
***********************************
خطبه بيست و سوم
و من خطبة له ع:
أمَّا بَعْدُ فَإنَّ الْأمْرَ
يَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ إلَي الْأرْضِ كَقَطَرَ الْمَطَرِ إلَي
كُلِّ نَفْسٍ
بِما قُسِمَ لَها مِنْ زِيادَةٍ أوْ نُقْصَانٍ، فَإذا رَآي
أحَدُكُمْ
لِأخِيهِ غَفِيرَةً فِي أهْلٍ أوْ مَالٍ أوْ نَفْسٍ فَلا
تَكُونَنَّ لَهُ
فِتْنَةً، فَإ نَّ الْمَرْءَ الْمُسْلِمَ مَا لَمْ يَغْشَ دَنَأةً
تَظْهَرُ
فَيَخْشَعُ لَها إذا ذُكِرَتْ وَ يُغْرى بِهَا لِئَامُ النَّاسِ
كَانَ كَالْفالِجِ
الْياسِرِ، الَّذِي يَنْتَظِرُ أوَّلَ فَوْزَةٍ مِنْ قِداحِهِ
تُوجِبُ لَهُ
الْمَغْنَمَ، وَ يُرْفَعُ عَنْهُ بِها الْمَغْرَمُ، وَ كَذلِكَ
الْمَرْءُ
الْمُسْلِمُ الْبَرِيءُ مِنَ الْخِيَانَةِ يَنْتَظِرُ مِنَ اللَّهِ
إحْدَى
الْحُسْنَيَيْنِ.
إمَّا داعِيَ اللَّهِ فَما عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لَهُ، وَ إمَّا
رِزْقَ اللَّهِ فَإ ذا هُوَ ذُو أهْلٍ وَ مَالٍ وَ مَعَهُ دِينُهُ
وَ
حَسَبُهُ، إنَّ الْمَالَ وَ الْبَنِينَ حَرْثُ الدُّنْيَا وَ
الْعَمَلَ الصَّالِحَ
حَرْثُ الْآخِرَةِ، وَ قَدْ يَجْمَعُهُمَا اللَّهُ تَعَالَى
لِأقْوَامٍ،
فاحْذَروا مِنَ اللَّهِ مَاحَذَّرَكُمْ مِنْ نَفْسِهِ، وَ
اخْشَوْهُ خَشْيَةً
لَيْسَتْ بِتَعْذِيرٍ، وَ اعْمَلُوا فِي غَيْرِ رِيَاءٍ وَ لا
سُمْعَةٍ، فَإ نَّهُ
مَنْ يَعْمَلْ لِغَيْرِ اللَّهِ يَكِلْهُ اللَّهُ إلَي مَنْ عَمِلَ
لَهُ، نَسْألُ
اللَّهَ مَنَازِلَ الشُّهَدَاءِ، وَ مُعَايَشَةَ السُّعَدَاءِ، وَ
مُرَافَقَةَ
الْأنْبِيَاءِ.
أيُّهَا النَّاسُ إنَّهُ لايَسْتَغْنِي الرَّجُلُ وَ إ نْ
كَانَ ذا مَالٍ عَنْ عَشِيرَتِهِ وَ دِفَاعِهِمْ عَنْهُ
بِأيْدِيهِمْ وَ
ألْسِنَتِهِمْ، وَ هُمْ أعْظَمُ النَّاسِ حَيْطَةً مِنْ وَرَائِهِ،
وَ
ألَمُّهُمْ لِشَعَثِهِ، وَ أعْطَفُهُمْ عَلَيْهِ عِنْدَ نَازِلَةٍ
إذَا
نَزَلَتْ بِهِ، وَ لِسانُ الصِّدْقِ يَجْعَلُهُ اللَّهُ لِلْمَرْءِ
فِي النَّاسِ
خَيْرٌ لَهُ مِنَ الْمَالِ يَورِّثُهُ غَيْرُهُ.
وَ
مِنْهَا:
ألا لايَعْدِلَنَّ أحَدُكُمْ عَنِ الْقَرابَةِ يَرى بِهَا
الْخَصَاصَةَ أنْ يَسُدَّها بِالَّذِي لايَزِيدُهُ إنْ أمْسَكَهُ
وَ لاَيَنْقُصُهُ إنْ أهْلَكَهُ، وَ مَنْ يَقْبِضْ يَدَهُ عَنْ
عَشِيرَتِهِ فَإنَّمَا
تُقْبَضُ مِنْهُ عَنْهُمْ يَدٌ واحِدَةٌ وَ تُقْبَضُ مِنْهُمْ
عَنْهُ أيْدٍ
كَثِيرَةٌ، وَ مَنْ تَلِنْ حَاشِيَتُهُ يَسْتَدِمْ مِنْ قَوْمِهِ
الْمَوَدَّةَ.
قال السيد الشريف اءقُولُ
:
الْغَفِيرَةُ هاهُنا الزِّيادِةُ
وَالْكَثْرَةُ مِنْ قَوْلِهِمْ لِلْجَمْعِ الْكَثيرِ: ألْجَمُ
الْغَفيرُ،
وَالْجَماءُ الْغَفيرُ، وَ يُرْوى عَفْوَةٌ مِنْ أهْلٍ أوْ مالٍ،
والْعَفْوَةُ
الخِيارُ مِنَ الشَّيء، يُقالُ: أكَلُْت عَفْوَة الطّعامِ أي :
خِيارَهُ. وَ ما
أحْسَنَ الْمَعْنى الّذي أرادَهُ ع بِقَوْلِهِ
:وَ مَنْ يَقْبِضْ يَدَهُ عَنْ عَشيرَتِهِ إ لى تَمامِ
الْكَلامِ:
فَإ نَّ الْمُمْسِكْ خَيْرَهُ عَنْ
عَشيرَتِهِ إ نّما يُمْسِكُ نَفْعَ يَدٍ واحِدَةٍ فَإ ذَا احْتاجَ
إ لى
نُصْرَتِهِمْ واضْطَرَّ إ لى مُرافَدَتِهِمْ قَعَدُوا عَنْ
نَصْرِهِ، وَ تَثاقَلُوا
عَنْ صَوْتِهِ، فَمُنِعَ تَرافُدَ الا يْدِي الْكَثِيْرَةِ وَ
تَناهُضَ الا قْدامِ
الْجَمَّةِ.
ترجمه
:
اما بعد. تقدير الهى همانند قطره
هاى باران ، براى هركس كه مقدر شده خواه اندك و خواه بسيار، از
آسمان به زمين مى
آيد. پس اگر كسى مال و منال برادر خود را بيش از خود يابد، نبايد
كه بر او رشك برد.
زيرا مسلمان تا زمانى كه آلوده فرومايگى نشده به گونه اى كه چون از
آن ياد شود
اظهار حقارت و خشوع كند و زبان طاعنان سفله در حق او دراز گردد
همانند قمار كننده
تيز چنگى است كه چشم به راه نخستين پيروزى خود در تيرهاى قمار است
، كه براى او
مالى در پى دارد و باختهاى او را نيز جبران نمايد. به همين گونه ،
مسلمان از خيانت
بيزار از خداى تعالى خواستار يكى از اين دو خوبى است
:
يكى آنكه دعوت حق را
اجابت كند و به نزد او رود، كه هر چه در نزد خداوند است ، خير اوست
. ديگر آنكه ،
در اين جهان روزيش عطا كرده و صاحب زن و فرزند و مال و منال بود. و
در عين حال ،
دين و حيثيت و شرف او هم در امان مانده است . مال و فرزندان كشته
اين جهان اند و
عمل صالح كشته آخرت است و بسا باشد كه خداوند اين هر دو نعمت را
نصيب مردمانى كند.
پس بترسيد از خدا، بترسيد از آن چيزها كه خدا شما را از آنها بيم
داده است . و
بترسيد، ولى نه از آنگونه كه عذرخواه گناهانتان باشد. كارهاى نيك
به جاى آوريد ولى
نه به قصد خودنمايى كه مردم ببينند يا از ديگرى بشنوند. زيرا هركس
عملى را نه براى
خدا انجام دهد خدا سزاى عملش را به كسى حوالت كند كه به خاطر او
عمل كرده است . از
خدا مى طلبم مقام و مرتبت شهيدان را و زيستن با نيكبختان را و
مرافقت با پيامبران
را.
اى مردم ، آدمى هر چند توانگر بود، از عشيره خويش و دفاع آنان از
او، به دست
و زبان ، بى نياز نباشد. زيرا عشيره هركس ، بزرگترين محافظان او
هستند كه از پشت سر
حمايتش مى كنند و بيش از ديگر مردم ، اوضاع پراكنده او را به سامان
مى آورند و چون
حادثه اى بر او فرود آيد از ديگران بدو مهربانترند و نام نيكى كه
خدا براى آدمى در
ميان مردم مى گذارد از مالى كه ديگران براى او به ميراث مى گذارند
بهتر است
.
از اين خطبه
:
بدانيد كه هيچيك از شما نبايد از
خويشاوندى ، كه گرفتار فقر و بينوايى است روى يارى برتابد. بايد كه
ياريش دهد، به
مالى كه اگر انفاقش نكند، بر داراييش نيفزايد و اگر انفاقش كند،
سبب نقصان در مال
او نگردد. هر كس كه دست يارى از عشيره خود فرو بندد، يك دست از
يارى آنان كاسته شده
، ولى او از يارى دستهاى بسيارى خود را محروم داشته . هركس كه با
اطرافيان خود
بمدارا رفتار كند همواره دوستى و مودت آنان را نصيب خود ساخته است
.
من مى گويم
:
در متن خطبه
((غفيرة
))
به معنى كثير
است و به جاى
((الجمع
الكثير))
مى گويند
((الجم
الغفير))
يا
((الجماء
الغفير)).
در روايتى هم به جاى
((غفيرة
))،
((عفوة
))
آمده است . و
((عفوة
))
چيز نيكو را گويند.
((اكلت
عفوة الطعام
))
يعنى طعام نيكو را خوردم
. ((هركس
دست يارى از عشيره
خود...))
بدين معنى است كه كسى كه يارى خود را از عشيره اش
دريغ مى دارد يارى يك تن را از آنان دريغ داشته و اگر به يارى آنان
نيازش افتد و
بخواهد كه ياريش كنند، به ياريش برنخيزند پس ، از مساعدت دستهاى
بسيار محروم ماند.
و گروه زيادى را از يارى خود باز داشته است
.
***********************************
خطبه بيست و چهارم
و من خطبة له ع و هي كلمة جامعة له ، فيها تسويغ قتال المخالف ، و
الدعوة إ
لى طاعة اللّه ، و الترقي فيها لضمان الفوز :
وَ لَعَمْرِي ما عَلَيَّ مِنْ
قِتَالِ مَنْ خَالَفَ الْحَقَّ وَ خَابَطَ الْغَيَّ مِنْ إدْهَانٍ
وَ لا إِيهَانٍ
فَاتَّقُوا اللَّهَ عِبَادَ اللَّهِ، وَ فِرُّوا إلَى اللَّهِ مِنَ
اللَّهِ، وَ
امْضُوا فِي الَّذِي نَهَجَهُ لَكُمْ، وَ قُومُوا بِمَا عَصَبَهُ
بِكُمْ، فَعَلِيُّ
ضَامِنٌ لِفَلْجِكُمْ آجِلاً إنْ لَمْ تُمْنَحُوهُ عَاجِلاً.
ترجمه
:
خطبه اى از آن حضرت (ع ) كه كلام جامعى در سوغ دادن به جنگ با
مخالف
است
به جان خودم
سوگند، در نبرد با كسى كه مخالفت حق كند و طريق گمراهى سپرد، نه
مداهنه مى كنم و نه
سستى .
اى بندگان خدا، از خداى بترسيد و از خشم خدا، در پناه رحمت خدا
بگريزيد. و
آن راه روشنى را كه در پيش پاى شما گشاده است بسپريد و به آنچه شما
را بدان مكلف
ساخته ، قيام كنيد كه على ضامن پيروزى شماست در آن جهان ، هر چند،
در اين جهان
پيروزى حاصل نكنيد.
***********************************
خطبه بيست و بنجم
عَلَيْهِ عامِلاهُ عَلَى الْيَمَنِ وَ هُما عُبَيْدُاللّهِ بْنُ
عَباسٍ وَ
سَعيدُ بْنُ نَمْرانُ لَمَا غَلَبَ عَلَيْها بُسْرُ
بْنُ
أبِي أرْطاةَ، فَقام ع عَلَى الْمِنْبَرِ ضَجِرا بِتَثاقُلِ
أصْحابِهِ عَنِ
الْجِهادِ وَ مُخالَفَتِهِمْ لَهُ فِي الرَّاءي ، فَقالَ:
ما هِيَ إ لا الْكُوفَةُ
أقْبِضُهَا وَ أبْسُطُهَا، إ نْ لَمْ تَكُونِي إلاّ أَنْتِ تَهُبُّ
أعاصِيرُكِ فَقَبَّحَكِ اللَّهُ.
وَ تَمَثَّلَ بِقَوْلِ الشَّاعِرِ:
لَعَمْرُ أبِيكَ الْخَيْرِ يَا عَمْرُو
إِنَّنِي
عَلَى وَضَرٍ مِنْ ذَا الْإِنَاءِ
قَلِيلِ
ثُمَّ قَالَ ع
:
اُنْبِئْتُ
بُسْرا قَدِ اطَّلَعَ الْيَمَنَ وَ إنِّي وَ اللَّهِ لَأظُنُّ أنَّ
هَؤُلاءِ
الْقَوْمَ سَيُدَالُونَ مِنْكُمْ بِاجْتِمَاعِهِمْ عَلى باطِلِهِمْ
وَ
تَفَرُّقِكُمْ عَنْ حَقِّكُمْ، وَ بِمَعْصِيَتِكُمْ إمامَكُمْ فِي
الْحَقِّ وَ
طَاعَتِهِمْ إمامَهُمْ فِي الْباطِلِ، وَ بِأدَائِهِمُ الْأمَانَةَ
إلَي
صاحِبِهِمْ وَ خِيانَتِكُمْ وَ بِصَلاحِهِمْ فِي بِلادِهِمْ وَ
فَسادِكُمْ.
فَلَوِ ائْتَمَنْتُ أحَدَكُمْ عَلَى قَعْبٍ لَخَشِيتُ أنْ
يَذْهَبَ بِعِلاَقَتِهِ، اللَّهُمَّ إ نِّي قَدْ مَلِلْتُهُمْ وَ
مَلُّونِي وَ
سَئِمْتُهُمْ وَ سَئِمُونِي ، فَأبْدِلْنِي بِهِمْ خَيْرا مِنْهُمْ
وَ
أبْدِلْهُمْ بِي شَرّا مِنِّي ، اللَّهُمَّ مُثْ قُلُوبَهُمْ كَمَا
يُمَاثُ
الْمِلْحُ فِي الْمَاءِ، أما وَ اللَّهِ لَوَدِدْتُ أنَّ لِي
بِكُمْ ألْفَ
فَارِسٍ مِنْ بَنِي فِرَاسِ بْنِ غَنْمٍ:
هُنَالِكَ لَوْ دَعَوْتَ أتاكَ مِنْهُمْ
فَوارِسُ مِثْلُ أرْمِيَةِ
الْحَمِيمِ
ثُمَّ نَزَلَ
ع مِنَ الْمِنْبَرِ.
أقُولُ: الا رْمِيِةُ جَمْعُ رَمِىٍَّّ وَ هُوَ
السَّحابُ، والْحَميمُ هاهُنا وَقْتُ الصَّيْفِ، و إ نَّما خَصَّ
الشاعِرُ سَحابَ
الصَيْفِ بِالذِّكْرِ لا نَّهُ أشَدُ جُفُولا وَ أسْرَعُ خُفُوفا،
لا نَّهُ لا
ماء فِيهِ، و إ نَّما يَكُونَ السَحابُ ثَقيلَ الْسَيْرِ
لامْتِلائِهِ بِالماءِ، وَ
ذَلِكَ لا يَكُونَ فِي الا كْثَرِ إلا زَمانَ الشتاءِ، و إنَّما
أرادَ الشاعِرُ
وَصْفَهُمْ بالسُرْعَةِ إذا دُعُوا والاغاثَةِ إ ذا استُغِيثُوا،
والْدَّلِيلُ
عَلى ذلِكَ قَوْلُهُ:
هُنالِكَ لَوْ دَعَوْتَ أتاك مِنْهُمْ
ترجمه
:
خطبه اى از آن حضرت (ع )، پياپى به اميرالمؤ منين خبر مى رسيد، كه
اصحاب
معاويه بربلاد مستولى شده اند. عبيد الله بن عباس و سعيد بن نمران
كه كارگزاران او
در يمن بودند،نيز بيامدند. بسر بن ابى ارطاة بر آنان چيره شده بود.
على (ع ) در
حالى كه از درنگاصحاب خود در امر جهاد، و مخالفت ورزيدنشان با راءى
و نظر خودملول
شده بود، بر منبر شد و چنين فرمود:
براى من جز كوفه قلمروى باقى
نمانده است . تنها بست و گشاد كارهاى كوفه است كه با من است . اى
كوفه اگر جز تو
جاى ديگرى براى من نمانده ، و تو نيز دستخوش گردبادهاى توفنده اى ،
خدا چهره ات را
زشت گرداناد.
لَعَمْرُ أبِيكَ
الْخَيْرِ يَا عَمْرُو
إِنَّنِي
عَلَى وَضَرٍ مِنْ ذَا الْإِنَاءِ
قَلِيلِ
اى عمرو
سوگند به جان پدر نيكويت كه براى من در اين كاسه جز ته مانده اى از
چربى نمانده است.
پس آن حضرت (ع ) فرمود:
خبر يافتم كه بسر بر يمن
غلبه يافته ، به خدا سوگند، پندارم كه اين قوم بزودى بر شما چيره
شوند. زيرا آنها
با آنكه بر باطل اند، دست در دست هم دارند و شما با آنكه بر حق
هستيد، پراكنده ايد.
شما امامتان را، كه حق با اوست ، نافرمانى مى كنيد و آنان پيشواى
خود را با آنكه بر
باطل است فرمانبردارند.
آنان با بيعتى كه با پيشواى خود كرده اند، امانت نگه مى
دارند
و شما خيانت مى ورزيد. آنان در شهرهاى خود اهل صلاح و درستى هستند
و شما اهل
فساد و نادرستى . به گونه اى كه اگر قدحى چوبين را به يكى از شما
سپارم ، ترسم كه
حلقه ها و تسمه آن را بدزدد. بار خدايا، من از اينان ملول گشته ام
و اينان از من
ملول گشته اند. من از ايشان دلتنگ و خسته شده ام و ايشان از من
دلتنگ و خسته شده
اند. بهتر از ايشان را به من ارزانى دار و بدتر از مرا بر ايشان
برگمار. بار خدايا،
دلهايشان آب كن ، آنسان كه نمك در آب . به خدا سوگند، دوست دارم به
جاى انبوه شما،
تنها هزار سوار از بنى فراس بن غنم در فرمان داشتم
هُنَالِكَ لَوْ دَعَوْتَ أتاكَ مِنْهُمْ
فَوارِسُ مِثْلُ أرْمِيَةِ
الْحَمِيمِ
اگر آنان را
فراخوانى ، به يكباره ، سوارانى چون ابرهاى تابستانى مى تازند و به
سوى تو مى
آيند
و از منبر فرود
آمد.
من مى گويم
((ارميه
))
جمع
رمى است ، يعنى ابرها. و
((حميم
))
به
معنى فصل تابستان است . شاعر،
((ابر
تابستانى
))
گفته ، زيرا ابر تابستان چون آب ندارد تند سير است ولى ابرى كه در
آن آب باشد كند سير. چنين ابرهايى ويژه فصل زمستان باشد. شاعر،
سواران را به هنگام
فرياد خواهى در تاخت ، به ابرهاى تابستانى تشبيه كرده كه گويد:
هنالك لو دعوت اتاك
منهم
...
***********************************
خطبه بيست و ششم
إِنَّ اللَّهَ بَعَثَ مُحَمَّداً
صَلّى اللّهُ عَلَيهِ وَ آلِه نَذِيراً لِلْعَالَمِينَ وَ أمِيناً
عَلَى
التَّنْزِيلِ وَ أنْتُمْ مَعْشَرَ الْعَرَبِ عَلَي شَرِّ دِينٍ وَ
فِي شَرِّ
دَارٍ مُنِيخُونَ بَيْنَ حِجَارَةٍ خُشْنٍ وَ حَيَّاتٍ صُمِّ
تَشْرَبُونَ الْكَدِرَ
وَ تَأْكُلُونَ الْجَشِبَ وَ تَسْفِكُونَ دِمَأكُمْ وَ تَقْطَعُونَ
أرْحَامَكُمْ الْأصْنَامُ فِيكُمْ مَنْصُوبَةٌ وَ الْآثَامُ بِكُمْ
مَعْصُوبَةٌ.
وَ مِنْهَا:
صِفَتُهُ قَبْلَ
الْبَيْعَةِ لَهُ فَنَظَرْتُ فَإِذَا لَيْسَ لِي مُعِينٌ إِلاّ
أهْلُ بَيْتِي
فَضَنِنْتُ بِهِمْ عَنِ الْمَوْتِ وَ أغْضَيْتُ عَلَي الْقَذَي وَ
شَرِبْتُ عَلَي
الشَّجَا وَ صَبَرْتُ عَلَي أخْذِ الْكَظَمِ وَ عَلَي أمَرَّ مِنْ
طَعْمِ
الْعَلْقَمِ.
وَ مِنْهَا:
وَ لَمْ يُبَايِعْ
حَتَّى شَرَطَ أنْ يُؤْتِيَهُ عَلَى الْبَيْعَةِ ثَمَنا فَلاَ
ظَفِرَتْ يَدُ
الْبَائِعِ وَ خَزِيَتْ أمَانَةُ الْمُبْتَاعِ فَخُذُوا لِلْحَرْبِ
اُهْبَتَهَا
وَ أعِدُّوا لَهَا عُدَّتَهَا فَقَدْ شَبَّ لَظَاهَا وَ عَلاَ
سَنَاهَا وَاسْتَشْعِرُوا الصَّبْرَ فَإِنَّهُ أدْعَى إِلَي
النَّصْرِ.
ترجمه
:
خداوند، محمد (صلى اللّه عليه و
آله ) را مبعوث داشت كه بيم دهنده جهانيان باشد و امين وحى او. و
شما اى جماعت
عربها، پيش از آن ، بدترين آيين را داشتيد و در بدترين جايها به سر
مى برديد و در
زمينهاى سنگلاخ و ناهموار مى زيستيد و با مارهاى سخت و كرّ همخانه
بوديد. آبى تيره
و ناگوار مى نوشيديد و طعامى درشت و خشن مى خورديد و خون يكديگر مى
ريختيد و از
خويش و پيوند بريده بوديد. بتان در ميان شما برپا بودند و خود غرقه
گناه
بوديد.
و از اين خطبه
:
به هر جاى نگريستم ،
براى خود ياورى جز اهل بيتم نيافتم و نخواستم كه آنها به كام مرگ
روند. ديده فرو
بستم ، با آنكه خاشاك در ديده داشتم و شرنگ نامرادى نوشيدم ، با
آنكه استخوان در
گلويم شكسته بود و غم گلويم را فشرده بود و من شكيبايى مى ورزيدم .
و به چيزى تلختر
از حنظل ، كه به كامم ريخته بودند، صبر كردم
.
و از اين
خطبه
:
تا بهايى نگرفت بيعت نكرد
آنكه فروخت سودى نكرد
و آنكه خريد خوار و ذليل شد. جنگ را آماده شويد و ساز و برگ نبرد
مهيا داريد كه آتش
كارزار افروخته شده و شعله آن بالا گرفته است . پايدارى ورزيد كه
پايدارى بيش از هر
سلاح ديگر پيروزى را ميسر گرداند.
***********************************
خطبه بيست و هفتم
أمَّا بَعْدُ فَإِنَّ الْجِهَادَ
بَابٌ مِنْ أبْوَابِ الْجَنَّةِ فَتَحَهُ اللَّهُ لِخَاصَّةِ
أوْلِيَائِهِ وَ
هُوَ لِبَاسُ التَّقْوَى وَ دِرْعُ اللَّهِ الْحَصِينَةُ
وَجُنَّتُهُ الْوَثِيقَةُ
فَمَنْ تَرَكَهُ رَغْبَةً عَنْهُ ألْبَسَهُ اللَّهُ ثَوْبَ
الذُّلِّ وَ شَمِلَهُ
الْبَلاَءُ وَ دُيِّثَ بِالصَّغَارِ وَ اَلْقَماءِ وَ ضُرِبَ عَلَى
قَلْبِهِ
بِالْإِسْهَابِ وَ اُدِيلَ الْحَقُّ مِنْهُ بِتَضْيِيعِ الْجِهَادِ
وَ سِيمَ
الْخَسْفَ وَ مُنِعَ النَّصَفَ.
ألا وَ إِنِّي قَدْ دَعَوْتُكُمْ إِلَى
قِتَالِ هَؤُلاَءِ الْقَوْمِ لَيْلاً وَ نَهَاراً وَ سِرّاً وَ
إِعْلاَناً، وَ قُلْتُ
لَكُمُ اغْزُوهُمْ قَبْلَ أنْ يَغْزُوكُمْ فَوَاللَّهِ مَا غُزِيَ
قَوْمٌ قَطُّ
فِي عُقْرِ دَارِهِمْ إِلا ذَلُّوا فَتَوَاكَلْتُمْ وَ
تَخَاذَلْتُمْ حَتَّى
شُنَّتْ عَلَيْكُمُ الْغَارَاتُ وَ مُلِكَتْ عَلَيْكُمُ
الْأوْطَانُ وَ هَذَا
أخُو غَامِدٍ قَدْ وَرَدَتْ خَيْلُهُ الْأنْبَارَ وَ قَدْ قَتَلَ
حَسَّانَ بْنَ
حَسَّانَ الْبَكْرِيَّ وَ أزَالَ خَيْلَكُمْ عَنْ مَسَالِحِهَا وَ
لَقَدْ
بَلَغَنِي أنَّ الرَّجُلَ مِنْهُمْ كَانَ يَدْخُلُ عَلَى
الْمَرْأةِ
الْمُسْلِمَةِ وَ الْاُخْرَى الْمُعَاهِدَةِ فَيَنْتَزِعُ
حِجْلَهَا وَ قُلُبَهَا
وَ قَلاَئِدَهَا وَ رُعُثَهَا مَا تَمْتَنِعُ مِنْهُ إِلا
بِالاِسْتِرْجَاعِ وَ
الاِسْتِرْحَامِ ثُمَّ انْصَرَفُوا وَافِرِينَ مَا نَالَ رَجُلاً
مِنْهُمْ كَلْمٌ
وَ لاَ اُرِيقَ لَهُمْ دَمٌ فَلَوْ أنَّ امْرَأً مُسْلِما مَاتَ
مِنْ بَعْدِ
هَذَا أسَفا مَا كَانَ بِهِ مَلُوماً بَلْ كَانَ بِهِ عِنْدِي
جَدِيراً فَيَا
عَجَباً عَجَباً وَ اللَّهِ يُمِيتُ الْقَلْبَ وَ يَجْلِبُ
الْهَمَّ مِنَ اجْتِمَاعِ
هَؤُلاَءِ الْقَوْمِ عَلَى بَاطِلِهِمْ وَ تَفَرُّقُكُمْ عَنْ
حَقِّكُمْ فَقُبْحاً
لَكُمْ وَ تَرَحاً حِينَ صِرْتُمْ غَرَضاً يُرْمَى
.
يُغَارُ عَلَيْكُمْ وَ لاَ
تُغِيرُونَ وَ تُغْزَوْنَ وَ لاَ تَغْزُونَ وَ يُعْصَى اللَّهُ وَ
تَرْضَوْنَ
فَإِذَا أمَرْتُكُمْ بِالسَّيْرِ إِلَيْهِمْ فِي أيَّامِ الْحَرِّ
قُلْتُمْ:
هَذِهِ حَمَارَّةُ الْقَيْظِ أمْهِلْنَا يُسَبَّخْ عَنَّا الْحَرُّ
وَ إِذَا
أمَرْتُكُمْ بِالسَّيْرِ إِلَيْهِمْ فِي الشِّتَاءِ قُلْتُمْ:
هَذِهِ صَبَارَّةُ
الْقُرِّ أمْهِلْنَا يَنْسَلِخْ عَنَّا الْبَرْدُ كُلُّ هَذَا
فِرَارا مِنَ
الْحَرِّ وَ الْقُرِّ فَإِذَا كُنْتُمْ مِنَ الْحَرِّ وَ الْقُرِّ
تَفِرُّونَ
فَأنْتُمْ وَ اللَّهِ مِنَ السَّيْفِ أفَرُّ.
يَا أشْبَاهَ الرِّجَالِ وَ
لاَرِجَالَ حُلُومُ الْأطْفَالِ وَ عُقُولُ رَبَّاتِ الْحِجَالِ
لَوَدِدْتُ
أنِّي لَمْ أرَكُمْ وَ لَمْ أعْرِفْكُمْ مَعْرِفَةً وَ اللَّهِ
جَرَّتْ
نَدَماً وَ أعْقَبَتْ سَدَماً قَاتَلَكُمُ اللَّهُ لَقَدْ مَلاْ
تُمْ قَلْبِي قَيْحاً
وَ شَحَنْتُمْ صَدْرِي غَيْظاً وَ جَرَّعْتُمُونِي نُغَبَ
التَّهْمامِ أنْفاساً وَ
أفْسَدْتُمْ عَلَيَّ رَاْيِي بِالْعِصْيَانِ وَ الْخِذْلاَنِ
حَتَّى قَالَتْ
قُرَيْشٌ:
إِنَّ ابْنَ أبِي طَالِبٍ رَجُلٌ شُجَاعٌ وَ لَكِنْ لاَعِلْمَ لَهُ
بِالْحَرْبِ لِلَّهِ أبُوهُمْ وَ هَلْ أحَدٌ مِنْهُمْ أشَدُّ لَهَا
مِرَاساً
وَ أقْدَمُ فِيهَا مَقَاماً مِنِّى ؟ لَقَدْ نَهَضْتُ فِيهَا وَ
مَا بَلَغْتُ
الْعِشْرِينَ وَ هَا أنا ذَا قَدْ ذَرَّفْتُ عَلَى السِّتِّينَ وَ
لَكِنْ لاَ
رَاْيَ لِمَنْ لاَ يُطَاعُ.
ترجمه
:
اما بعد. جهاد درى است از درهاى
بهشت كه خداوند بر روى بندگان خاص خود گشوده است . جهاد جامه
پرهيزگارى و جوشن
استوار خدايى و سپر ستبر اوست . هر كه آن را ناخوش دارد و از آن رخ
برتابد، خداوند
جامه خوارى و زبونى بر او پوشاند و محنت و بلايش در ميان گيرد و
دلش را در پرده
دارد و به كيفر آنكه از جهاد تن زده است از حق دور افتد و كارش به
مذلت كشد و از
عدالت بى بهره ماند.
شب و روز، در نهان و آشكارا، شما را به نبرد با اين قوم فرا
خواندم و گفتم كه پيش از آنكه سپاه بر سرتان كشند، بر آنها بتازيد.
به خدا سوگند،
به هيچ قومى در خانه هايشان تاخت نياوردند. مگر آنكه زبون خصم
گشتند. شما نيز آن
قدر از كارزار سر بر تافتيد و كار را به گردن يكديگر انداختيد و
يكديگر را نصرت
نداديد، تا هر چه داشتيد به باد يغما رفت و سرزمينتان جولانگاه
دشمنانتان
گرديد.
و اكنون ، اين مرد غامدى
است ، كه با سپاه خود
به شهر انبار
درآمده است و حسّان بن حسّان البكرى را كشته است
و مرزدارانتان را رانده است و كار را به آنجا رسانيده اند كه شنيده
ام كه يكى از
آنها بر زن مسلمانى داخل شده و ديگرى ، بر زنى از اهل ذمّه و،
خلخال و دستبند و
گردنبند و گوشواره اش را ربوده است . و آن زن جز آنكه انّا لله ...
گويد و از او
ترحم جويد چاره اى نداشته است . آنها پيروزمندانه ، با غنايم ، بى
آنكه زخمى
بردارند، يا قطره اى از خونشان ريخته شود، بازگشته اند. اگر مرد
مسلمانى پس از اين
رسوايى از اندوه بميرد، نه تنها نبايد ملامتش كرد بلكه مرگ را
سزاوارتر است . اى
شگفتا، به خدا سوگند، كه همدست بودن اين قوم با يكديگر با آنكه بر
باطل اند و جدايى
شما از يكديگر با آنكه بر حقيد دل را مى ميراند و اندوه را بر آدمى
چيره مى
سازد.
وقتى مى نگرم كه شما را آماج تاخت و تاز خود قرار مى دهند و از جاى
نمى
جنبيد، بر شما مى تازند و شما براى پيكار دست فرا نمى كنيد، مى
گويم ، كه اى قباحت
و ذلت نصيبتان باد! خدا را معصيت مى كنند و شما بدان خشنوديد. چون
در گرماى تابستان
به كارزارتان فراخوانم ، مى گوييد كه در اين گرماى سخت چه جاى نبرد
است ، مهلتمان
ده تا گرما فروكش كند و، چون در سرماى زمستان به كارزارتان
فراخوانم ، مى گوييد كه
در اين سورت سرما، چه جاى نبرد است مهلتمان ده تا سورت سرما بشكند.
اين همه كه از
سرما و گرما مى گريزيد به خدا قسم از شمشير گريزانتريد.
اى به صورت مردان عارى
از مردانگى ، با عقل كودكان و خرد زنان به حجله آرميده ، كاش نه
شما را ديده بودم و
نه مى شناختمتان . اين آشنايى براى من ، به خدا سوگند، جز پشيمانى
و اندوه هيچ ثمره
اى نداشت .
مرگ بر شما باد، كه دلم را مالامال خون گردانيديد و سينه ام را از
خشم
آكنده ساختيد و جام زندگيم را از شرنگ غم لبريز كرديد و با
نافرمانيهاى خود انديشه
ام را تباه ساختيد.
تا آنجا كه قريش گفتند:پسر
ابوطالب مردى دلير است ولى از
آيين لشكركشى و فنون نبرد آگاه نيست خدا پدرشان را بيامرزد! آيا در
ميان رزم آوران
، رزمديده تر از من مى شناسند، يا كسى را كه پيش از من قدم به
ميدان جنگ نهاده
باشد؟ وقتى كه من به آوردگاه مى رفتم ، هنوز به بيست سالگى نرسيده
بودم و حال آنكه
، اكنون از شصت سالگى برگذشته ام
.
آرى ، كسى را كه از او فرمان نمى برند چه
راءى و انديشه اى تواند بود.
| 
