|
مختصری ازامام مهدى
عليه السلام
حضرت
مهدى
عليه السلام
در نيمه شعبان سال 255 هجرى در شهر سامرّا متولّد گرديد.
نام
مشهور مادر آن حضرت، نرجس است.پنج
سال از زندگانى او در حيات پدر
بزرگوارش امام حسن عسكرى
عليه السلام گذشت.
در آن مدّت، فعّاليّت مهمّ و اساسى امام عسكرى بر
دو امر مهمّ متمركز بود:1ـ احتياط كامل از دستگاه حاكم،2ـ آشنا
كردن او با ياران
نزديك خود.
امام مهدى
عليه
السلام
پس از پدر، مسئوليت امامت را در سال 260 هجرى
در پنج سالگى به عهده گرفت.
خردسالى امام پديده اى شگفت آور نيست، همان طور كه
حضرت يحيى در كودكى صاحب حكم نبوّت شد، چنان كه خداوند در سوره
مريم، آيه 12
مى فرمايد:
يا يَحْيى خُذِ الْكِتابَ بِقُوَّة وَ آتَيْناهُ
الْحُكْمَ صَبِيًّا
اى
يحيى! كتاب آسمانى را با نيرو بگير. و اين گونه او را در كودكى حكم
نبوّت
داديم.
امام حسن عسكرى
عليه السلام چند روز پيش از وفات، به دوستان خود، در
مجلسى كه چهل تن از ياران وفادارش حضور داشتند و از جمله آنان محمّد بن
عثمان و
معاوية بن حكيم و محمّد بن ايّوب بودند، چنين فرمود:
او بعد از من صاحب و خليفه شماست، او قائمى است، كه گردن ها منتظرانه،
به سوى
او كشيده مى شود.
هنگامى كه زمين از ستم و ناروا پر شد، خروج مى كند، و زمين را از
قسط و عدل سرشار مى سازد.
غيبت صغرى از سال 260 هجرى قمری آغاز و تا سال 329 هجرى قمری (69سال)
به
طول انجاميد.
امام مهدى(عليه السلام) با بعضى از ياران نزديك خود به طور مستقيم
تماس مى گرفت و به آنان توصيه مى فرمود كه مشاهدات خود را در
ميان مردم تبليغ كنند و
سفارش مى كرد كه مكان و ساير خصوصيّاتى را كه راه وصول به سوى او را
براى مقامات
دولتى آسان مى ساخت، پنهان دارند.
آن حضرت به مسائل گوناگون مردم از طريق وكيلان
و سفيران خود، كه مورد اعتماد او بودند، پاسخ مى داد; فقط با
كسانى كه اخلاصشان محرز
و مورد اطمينان كامل بودند و راز را افشا نمى كردند تماس مى گرفت.
تلاش هاى پيگير
معتمد، خليفه عبّاسى و پس از او معتضد، براى دستگيرى حضرت مهدى عليه
السلام
بى نتيجه ماند.
مأموران براى چندمين بار در سامرّا خانه امام حسن عسكرى را محاصره
كردند، همه جاى خانه را بازرسى نمودند، وقتى وارد خانه شدند از
سرداب، بانگ تلاوت
قرآن به گوش رسيد. بر در سرداب فراهم آمدند و آنجا را محاصره كردند تا
كسى نه در
آنجا به درون رود و نه از آنجا بيرون آيد. فرمانده سربازان بر در
ايستاد تا همه
سربازان به او پيوستند. امام
عليه السلام
از در سرداب بيرون آمد و از مقابلشان
گذشت، وقتى از چشم ها ناپديد شد، فرمانده گفت: پايين برويد. گفتند آيا
او نبود كه از
برابر تو گذشت؟ جواب داد: من كسى را نديدم.
پس چرا او را رها كرديد؟ گفتند ما
پنداشتيم كه تو او را ديده اى.
اموال و حقوق شرعى اى كه از طرف شيعيان به
امام
عليه السلام مى رسيد، توسّط نمايندگان و وكيلان توزيع مى شد و به مصرف واقعى
خود مى رسيد.
قسمتى از اموال به طور مستقيم به دست امام
عليه السلام
مى رسيد و
قسمتى را نايب، بر وفق قواعد و احكام اسلامى در صرفِ حقوق، مصرف مى كرد.
وظايف
نوّاب آن حضرت، علاوه بر رسيدگى به امور مالى، گرفتن سؤالات و رساندن
آن به امام و
رساندن پاسخ امام به مردم بود.
نوّاب
چهارگانه
نوّاب چهارگانه كسانى بودند كه در غيبت
صغرى از طرف امام
عليه السلام داراى وكالت خاصّه بودند.
آنان به ترتيب و بنا به
تسلسل تاريخى عبارت بودند از:
1ـ
عثمان بن سعيد العمرى، مدّت نيابت پنج سال
2ـ
محمّد
بن عثمان العمرى،
مدت نيابت حدود چهل سال
3ـ
حسين بن روح نوبختى، مدّت نيابت حدود
بيست و يك سال
4ـ
على بن محمّد سمرى، مدّت نيابت سه سال.
و با پايان زندگى آخرین نایب، دوران غيبت صغرى در سال 329 هجرى قمری به
پايان رسيد و سپس دوران غيبت كبرى
آغاز گرديد.
تحرّكات و تلاش هاى آنان - بدون اين كه مأمورين را به خود جلب كنند
-
بسيار سرّى بود.
از جمله كوشش هاى آنها حلّ مشكلات علمى و شركت در بحث ها و
مناظرات عقيدتى بود كه براى راهنمايى پايگاههاى مردمى يا براى
پاسخگويى به شبهه ها
و دفاع از اسلام انجام مى
شد.
نيابت و نمايندگى خاصّ از طرف امام مهدى
عليه
السلام شصت و نه سال و شش ماه و پانزده روز ادامه داشت
و اين مدّت، غيبت صغرى نام
دارد.
در آن وقت، سن مبارک امام مهدى عليه
السلام 74 سال بود.
آن گاه غيبت كبرى آغاز گرديد تا خداوند حكيم در زمان و شرايط
مساعد به آن حضرت اجازه ظهور دهد تا زمين را پر از عدل و داد
كند و حكومت واحد
جهانى را تشكيل دهد و آرزوى بشريّت را، كه همان تحقّق مدينه فاضله است،
محقّق
گرداند.
حضرت مهدى
موعود از ديدگاه علماى اهل سنّت
اعتقاد به مهدويت،
اختصاص به شيعه ندارد، بلكه بر اساس روايات فراوانى كه از پيامبر اكرم
صلى الله
عليه وآله وسلم
رسيده، علماى اهل سنّت نيز اين موضوع را قبول دارند.
ولى
معمولا آنان، تولّد حضرت مهدى
عليه
السلام
را انكار مى كنند و مى گويند: شخصيّتى كه پيامبر اكرم
صلى الله
عليه وآله وسلم
از قيام او خبر داده، هنوز متولّد نشده است و در آينده تولّد خواهد
يافت.
شبراوى
شافعى در «الاتّحاف» گويد:«شيعه عقيده دارد مهدى موعود ـ كه احاديث
صحيحه درباره او
وارد شده ـ همان پسر حسن عسكرى
(عليه
السلام)
است و در آخر الزّمان ظهور خواهد كرد، ولى صحيح آن
است كه او هنوز متولّد نشده و در آينده متولّد مى شود و او از
اشراف اهل بيت كريم
است.»
ابن ابى الحديد در شرح نهج البلاغه، ذيل
خطبه 16 مى گويد: «اكثر محدّثين عقيده
دارند مهدى موعود از نسل فاطمه(عليها السلام) است و اصحاب ما
معتزله آن را انكار
ندارند و در كتب خود به نام او تصريح كرده اند و شيوخ ما به او اعتراف
نموده اند.
منتها او به عقيده ما هنوز متولّد نشده و
بعداً متولّد خواهد گرديد.»با اين حال،
تعدادى از مورّخان و محدّثان اهل سنّت، تولّد آن حضرت را ذكر
كرده و آن را يك
واقعيت دانسته اند ، از جمله:
1ـ عزّالدّين ابن اثير (متوفّاى 630) در حوادث
سال 260 هجرى مى نويسد:«ابو محمّد عسكرى (امام حسن عسكرى) در سال 232
متولّد شد و در
سال 260 وفات يافت و او پدر محمّد است كه شيعه او را «منتَظَر» نامند.»
2
ـ
عماد الدّين ابوالفداء اسماعيل بن نورالدّين شافعى (متوفّاى 732)
گويد:«على هادى (امام دهم) در سال 254 هجرى در سامرّا وفات
يافت. او پدر حسن عسكرى است و حسن عسكرى
يازدهمين امام از ائمّه دوازده گانه است و او پدر محمّد منتظَر
صاحب سرداب است و در
سال 255 متولّد شده است.»
3ـ ابن حجر هيتمى مكّى شافعى (متوفّاى 974) در
«الصّواق
المحرقه» مى نويسد: «حسن عسكرى در سامرّا وفات يافت، عمرش 28 سال بود و
به
قولى او را مسموم كردند و از خود فرزندى جز ابوالقاسم محمّد حجّت باقى
نگذاشت، عمر
او به وقت وفات پدرش پنج سال بود، ليكن خدا در آن كمى سنّ، به
وى حكمتِ امامت را
عطا كرده بود و «قائم منتظَر» ناميده مى شود.»
4ـ نورالدّين على بن محمّد بن
صبّاغ مالكى (متوفّاى 855) گويد:«مدّت امامت امام حسن عسكرى دو سال
بود. او بعد از
خودش فرزندش «حجّت قائم» را باقى گذاشت كه براى حكومتِ حقّ،
انتظارش كشيده مى شود.
پدرش او را مخفى نگهداشته و پنهانش كرده بود و آن به علّت سختى كار و
خوف از سلطان
وقت بود.»
5ـ ابوالعبّاس احمدبن يوسف دمشقى قرمانى (متوفّاى
1019) در «اخبار
الدُّوَل و آثار الأُوَل» مى نويسد:«فصل يازدهم كتاب در بيان
حال خلف صالح امام ابى
القاسم محمّد فرزند حسن عسكرى است كه عمرش به وقت وفات پدرش پنج سال
بود، ليكن خدا
به وى حكمت عطا فرمود، چنان كه به يحيى
عليه السلام داده شد، او متوسّط القامه،
زيباموى، زيبابينى و گشاده پيشانى بود.»معلوم مىشود كه تولّد حضرت مهدى
براى اين
نويسنده و مورّخ سنّى به قدرى واضح و يقينى بوده كه حتّى به
بيانِ قيافه و شمائل آن
حضرت نيز پرداخته و از او به نام «الخلف الصّالح» ياد كرده است.
6ـ حافظ
ابوعبدالله محمّد بن يوسف كنجى شافعى (متوفّاى 658) در «كفاية الطّالب»
مى نويسد:«امام عسكرى روز جمعه هشتم ربيع الاوّل در سال 260 در سامرّا
از دنيا رفت و
در خانه اى كه پدرش در آن دفن شده بود، دفن گرديد، پسرش را بعد از خود
گذاشت و اوست
امام منتظَر.
كتاب كفاية الطّالب را در اينجا تمام كرده و حالات او را در كتابى
مخصوص مى نگاريم.»ناگفته نماند كه كتاب ويژه اين عالمِ سنّى
درباره حضرت مهدى(عليه
السلام)، البيان فى اخبار صاحب الزّمان نام دارد.
7ـ خواجه پارسا از بزرگان
مذهب حنفى در كتاب «فضل الخطاب» مى نويسد:«ابو محمّد حسن عسكرى بعد از
خودش جز
فرزندى به نام ابوالقاسم محمّد منتظَر كه مرسوم به قائم و حجّت
و مهدى و صاحب
الزّمان است بر جاى نگذاشت. شب ميلاد او نيمه شعبان سال 255 هجرى و
مادرش امّ ولد
بوده كه نرجس ناميده شده است.»
8ـ ابن طلحه كمال الدّين شافعى متوفّاى 654
در كتاب ارزشمندش به نام «مطالب السَّئُول فى مناقب آلالرّسول» مى
نويسد:«امّا در
مناقب ابو محمّد حسن عسكرى همين بس كه بزرگترين منقبب و مزيّتى كه خدا
به او داده
آن است كه مهدى موعود از صلب اوست... مادرش كنِيرى است به نام
صيقل و نام خودش
محمّد، كنيه اش ابوالقاسم، لقبش «حجّت» و «خلف صالح» و به قولى
«منتظَر» است.»
9ـ شمس الدّين ابوالمظفّر سبط بن جوزى حنفى
(متوفّاى 654) در كتاب معروفش
«تذكرةالخواصّ»
مى نويسد:«محمّد بن حسن بن على بن محمّد بن على بن موسى الرّضا بن
جعفر بن على بن الحسين بن على بن ابيطالب، كنيه اش ابوعبدالله و
ابوالقاسم است. و
او خلف حجّت، صاحب الزّمان، قائم منتظَر و آخرين ائمّه است.
خبر داد ما را
عبدالعزيز بن محمود بن بزّاز از ابن عمر گفت: رسول خدا
صلى الله عليه وآله وسلم
فرمود: «خارج مى
شود در آخر الزّمان مردى از فرزندانم كه اسم او مثل اسم من و كنيه
او مثل كنيه من است، زمين را پر از عدل مى كند، همان طور كه پر
از ظلم شده باشد، اين
همان مهدى است.»
10
ـ عبدالوّهاب شعرانى شافعى مصرى (متوفّاى 973) در كتابش به
نام «اليواقيت والجواهر» مى نويسد:«... او از اولاد امام حسن عسكرى و
تولدّش در نيمه
شعبان سال 255 واقع است و او باقى مى ماند تا با عيسى بن مريم
عليه السلام اجتماع
كند. و عمر شريفش تا زمانِ ما كه اكنون سال 958 است، 706 سال مى باشد.»
************************
چندحديث
از امام مهدی عليه السلام
رعايت حال شيعيان
قالَ الاِْمامُ الْمَهْدِىُّ عليه السلام
إِنّا غَيْرُ مُهْمِلينَ لِمُراعاتِكُمْ، وَ لا ناسينَ
لِذِكْرِكُمْ، وَ لَوْ لا ذلِكَ لَنَزَلَ بِكُمُ اللاَّْواهُ، وَ
اصْطَلَمَكُمُ الاَْعْداءُ فَاتَّقُوا اللّهَ جَلَّ جَلالُهُ وَ
ظاهِرُونا...
حضرت مهدی
عليه السلام
فرمود:
ما در رعايت حال شما كوتاهى نمى كنيم و ياد شما را از خاطر نبرده ايم ،
كه اگر جز اين بود گرفتارى ها به شما روى مى آورد و دشمنان، شما را
ريشه كن مى كردند. از خدا بترسيد و ما را پشتيبانى كنيد.
کلمة الامام المهدی ص/190
عمل
ناخوشايندانجام ندهيد
قالَ الاِْمامُ الْمَهْدِىُّ عليه السلام
فَلْيَعْمَلْ كُلُّ امْرِء مِنْكُمْ بِما يُقَرَّبُ
بِهِ مِنْ مَحَبَّتِنا، وَلْيَتَجَنَّبْ ما يُدْنيهِ مِنْ
كَراهِيَّتِنا وَ سَخَطِنا، فَإِنَّ امْرَأً يَبْغَتُهُ فُجْأَةً حينَ
لا تَنْفَعُهُ تَوْبَةٌ، وَ لا يُنْجيهِ مِنْ عِقابِنا نَدَمٌ عَلى
حَوْبَة.
حضرت
مهدی
عليه السلام
فرمود:
هر يك از شما بايد به آنچه كه او را به دوستى ما نزديك مى سازد، عمل
كند و از آنچه كه خوشايند ما نبوده و خشم ما در آن است، دورى گزيند،
زيرا خداوند به طور ناگهانى انسان را مى گيرد، در وقتى كه توبه برايش
سودى ندارد و پشيمانى او را از كيفر ما به خاطر گناهش نجات نمى دهد.
کلمة الامام المهدی ص/192
كارها را به ما واگذاريد
قالَ الاِْمامُ الْمَهْدِىُّ عليه السلام
فَاتَّقُوا اللّهَ، وَ سَلِّمُوا لَنا، وَ رُدُّو
الاَْمْرَ إِلَيْنا، فَعَلَيْنَا الاِْصْدارُ، كَما كانَ مِنَّا
الاِْيرادُ، وَ لا تَحاوَلُوا كَشْفَ ما غُطِّىَ عَنْكُمْ، وَ
اجْعَلُوا قَصْدَكُمْ إِلَيْنا بِالْمَوَدَّةِ عَلَى السُّنَّةِ
الْواضِحَةِ.
حضرت مهدی
عليه السلام
فرمود:
از خدا بترسيد و تسليم ما شويد و كارها را به ما واگذاريد، بر ماست كه
شما را از سرچشمه، سيراب برگردانيم، چنان كه بردن شما به سرچشمه از ما
بود، در پى كشف آنچه از شما پوشيده شده نرويد. مقصد خود را با دوستى ما
بر اساس راهى كه روشن است به طرف ما قرار دهيد.
بحارالانوار ج/ 53,ص/ 179
وفاى
به پيمان الهى
قالَ الاِْمامُ الْمَهْدِىُّ عليه السلام
لَوْ أَنَّ أَشْياعَنا وَفَّقَهُمُ اللّهُ لِطاعَتِهِ عَلَى
اجْتِماع مِنَ الْقُلُوبِ فِى الْوَفاءِ بِالْعَهْدِ عَلَيْهِمْ لَما
تَأَخَّرَ عَنْهُمُ الُْيمْنُ بِلِقائِنا وَ لَتَعَجَّلَتْ لَهُمُ
السَّعادَةُ بِمُشاهَدَتِنا.
حضرت مهدی
عليه
السلام
فرمود:
اگر شيعيان ما ـ كه خداوند آنها را به طاعت و بندگى خويش موفّق بدارد ـ
در وفاى به عهد و پيمان الهى اتّحاد واتّفاق مى داشتند و عهد و پيمان
را محترم مى شمردند، سعادت ديدار ما به تأخير نمى افتاد و زودتر به
سعادت ديدار ما نائل مى شدند.
کلمة الامام المهدی ص/ 200
احتجاج طبرسى ج/ 2 ص/ 499
مثل آفتاب
قالَ الاِْمامُ الْمَهْدِىُّ عليه السلام
وَ أَمّا وَجْهُ الاِْنْتِفاعِ بى فى غَيْبَتى فَكَالاِْنْتِفاعِ
بِالشَّمْسِ إِذا غَيَّبَها عَنِ الاَْبْصارِ السَّحابُ.
حضرت مهدی
عليه
السلام
فرمود:
كيفيّت بهره ورى از من در دوران غيبت، مانند كيفيّت بهره ورى از آفتاب
است هنگامى كه ابر آن را از چشم ها پنهان سازد.
بحارالانوارج/ 78 ص/ 380
کلمة الامام المهدی ص/ 290
فقها
و مراجع تقليد
قالَ الاِْمامُ الْمَهْدِىُّ عليه السلام
وَ أَمَّا الْحَوادِثُ الْواقِعَةُ فَارْجِعُوا فيها
إِلى رُواةِ حَديثِنا فَإِنَّهُمْ حُجَّتى عَلَيْكُم وَ أَنـَا
حُجَّةُاللّهِ عَلَيْهِمْ.
حضرت مهدی
عليه
السلام
فرمود:
در
پيشامدهاى مهمّ اجتماعى به راويان حديث(فقها و مراجع تقلید) ما مراجعه
كنيد، زيرا كه آنان حجّت من بر شما هستند و من هم حجّت خدا بر آنان
هستم.
بحـارالانـوار ,ج 78,ص 380
کلمة الامام المهدی ص/
288
زياد
دعا كنيد
قالَ الاِْمامُ الْمَهْدِىُّ عليه السلام
أَكْثِرُو الدُّعاءَ بِتَعْجيلِ الْفَرَجِ فَإِنَّ
ذلِكَ فَرَجُكُمْ.
حضرت مهدی
عليه
السلام
فرمود:
براى تعجيل فَرَج زياد دعا كنيد، زيرا همين دعا كردن، فَرَج و گشايش
شماست.
بحارالانوار,ج 53,ص 175
کلمة الامام المهدی ص/
290
| 
